De voorlopers van de A.H. Gerhardschool

gerhardNet als vele anderen bezocht ik dit weekend de A.H. Gerhardschool op de Valentijnkade, ter gelegenheid van Open Monumentendag. Tot mijn verbazing was het verleden van de school – dus voor de school eind jaren dertig de openbare A.H. Gerhardschool werd – ook voor de medewerkers en rondleiders tamelijk in nevelen verhuld. Er was iets met een jongens- en een meisjesschool, met allebei eigen ingangen. Niet gemengd onderwijs dus, net zoals tegenwoordig nog op sommige islamitische scholen. Maar hoe het precies zat met die school…?

Misschien toch een beetje anders… Dit artikel is voor de leerkrachten van de Gerhardschool…

In het Algemeen Dagblad van 24 November 1927 staat het volgende te lezen, onder de kop School op de Valentijnkade:

De vele nieuwe openbare scholen voor gewoon lager onderwijs in de laatste Jaren in de Indische buurt gebouwd, zijn zeggen B. en W., blijkens de beschikbare gegevens nog niet geheel voldoende om in de bestaande behoefte aan schoolruimte te voorzien. Aan drie scholen is een extra klasse van het eerste leerjaar verbonden. Bovendien zijn er nog 150 woningen in aanbouw, terwijl het percentage leegstaande woningen afneemt. Dit wijst er op, dat er nog drie scholen noodig zijn. De plannen voor twee dezer scholen [die aan de Valentijnkade dus, red.] zijn thans zoover gevorderd, dat B. en W. den Raad kunnen voorstellen een crediet voor en bouw beschikbaar te stellen. De kosten voor den bouw ramen zij global op f 161.000; die voor de meublisering en stoffeering op f 19.000.

Het blijken dus twee openbare scholen te zijn geweest, en geen bijvoorbeeld katholieke jongens- en meisjesschool. Het zijn de Valentijnschool (62) en de Kartinischool (61). Van de bouwgeschiedenis was weinig te achterhalen.

In januari 1929 wordt de heer P.A. Hoogwerf tot hoofd van de Valentijnschool benoemd. Onderwijzer is B.J. Hinnen en mej. I.A. Bijl is onderwijzeres. Op de Kartinischool is mevr. G.W. Rinck-Postma onderwijzeres in de handwerken. Er is ook een mej. D. Stikker. De heer Zuurheide is in 1932 hoofd van de Kartinischool.

In 1929 wordt een actie van de leerlingen van de Valentijnschool prijzend besproken in het communistisch dagblad de Tribune:

Welke methoden van “opvoering” sommige nobele, van kinderliefde gloeiende onderwijzers er op na houden, bleek Zaterdag weer eens aan de Valentijnschool te Amsterdam. Het was vreeselijk guur weer. Maar nietteming wilde de gymnastiek-onderwijzeres de open-lucht-oefeningen doen voortgaan. Het was een misdaad aan de kinderen, hen zoo lang in de kou te laten staan, maar dat deerde blijkbaar deze dame niet.

De kinderen dachten er echter anders over en een onzer pioniers nam het initiatief tot het verzet. Zij gingen krijgertje spelen en liepen zich weer warm. Hevige verbolgenheid bij de “opvoedster” en bedreiging met een respectabele hoeveelheid strafwerk. De kinderen zetten echter door en verhinderden de openlucht-gymnastiek. De klas moest naar school terugkeeren. Bravo, pioniers! Zoo hoort het! Voert zelf je actie, waar het noodig is!

Deze opbouwende bijdrage van de Tribune is op zichzelf weer landelijk nieuws en leidt tot vele afkeurende reacties.

De leerlingen van de Kartinischool gaan in juli 1932 samen met leerlingen van de Joodse Palacheschool en de Warmondschool op een uitje naar het kindervakantiehuis te Nunspeet, aldus het Nieuw Israelietisch Weekblad.

Steeds trokken de 3 scholen er samen uit en het dient hier met nadruk gezegd te worden, dat onze leerlingen van de Joodsche bijz. school het uitstekend met de leerlingen van de openbare lagere scholen konden vinden en omgekeerd.

Ook op de Kartinischool speelt zich in september 1933 een klein drama af, aldus een bericht in Het Volk.

Vader met een moeilijk karakter

Enkele dagen geleden heeft de politie van het bureau Linnaeusstraat een mishandelingszaak behandeld, betrekking hebbende op moeilijkheden, die reeds geruimen tijd bestaan tusschen een bewoner van de Indische buurt [een zekere Lopez Cardoso, red.] en het personeel der school, die ’s mans kinderen bezoeken.

De vader, een werkloos man, schijnt iemand te zijn, die door zijn moeilijk karakter vrijwel met niemand kan opschieten. Hij voelt zich steeds verongelijkt en te kort gedaan met het gevolg, dat hij reeds herhaaldelijk kwesties en moeilijkheden maakte in het bijzonder met personen, die bemoeienis met hem en zijn gezin moeten hebben, zooals ambtenaren van M.S., gemeente-artsen e.a.

Den laatsten tijd zijn het meer in het bijzonder grieven, die hij tegen het hoofd en de onderwijskrachten der Kartinischool op de Valentijnkade meent te hebben.

Herhaaldelijk is de man aan de school geweest en, blijkens bij de politie gedane klachten, bleven daarbij zoowel bedreigingen in de school als achtervolgingen op straat niet achterwege.

Het hoofd der school, op welke de kinderen vroeger gingen, is door het hinderlijk optreden van den man zelfs zenuwziek geworden. De vorige week is het op de Kartinischool opnieuw tot een uitbarsting gekomen. De man had wederom grieven over de behandeling van zijn kinderen en kwam het schoolhoofd daarvoor ter verantwoording roepen.

Bij die gelegenheid, Aldus de verklaringen van schoolhoofd en personeel, heeft hij het hoofd der school “geschept” en tegen den grond gesmakt, waarbij deze zoo ongelukkig terecht kwam, dat hij een schouderontwrichting heeft opgelopen. Bovendien ontving de mishandelde van zijn aanvaller een gelukkig niet ernstigen steek in een der beenen, welke steek is toegebracht met een schroevendraaier.

Uit zijn geestelijk evenwicht

De man is, nadat van deze mishandeling aangifte was gedaan, door de politie bij process-verbal gehoord, waarbij hij echter verklaarde, dat het schoolhoofd hem zou hebben aangevallen en hij zich daarom heeft verweerd.

Intusschen is gebleken, dat de man, die op zijn minst genomen, uit zijn geestelijk evenwicht schijnt te zijn, zijn actie tegen het personeel der school niet staakt. Hij komt er steeds in de buurt en maakt het den leerkrachten, o.a. door hen op straat te volgen, lasting.

Ook de Onderwijsinspectie houdt zich met deze zaak bezig, aangezien de onderwijzers zich bij voortduring door den man bedreigd achten en uit vrees voor erger, daartegen beschermd willen worden.

Het is niet het laatste bericht over deze zaak. Enige dagen later verschijnt de man met zijn 10-jarig zoontje wederom bij het politiebureau. De gymnastiekonderwijzer zou de keel van het kereltje hebben dichtgeknepen en een stok in de arm had gestoken. Aangezien bewijsmateriaal niet aanwezig was, werd de man heengezonden. Enige dagen worden zijn beide zoons van school verwijderd. Zijn dochtertje, dat op de Valentijnschool zit, mag gewoon op school blijven.

In 1934 lezen we dat de Valentijnschool op Valentijnkade 62 een van de 41 Amsterdamse scholen is die gesloten gaat worden. Dit grote aantal heeft er mee te maken dat het aantal leerlingen per klas tot 48 is verhoogd. De school heeft op dat moment 37 leerlingen in het vierde jaar, 22 in het vijfde jaar en 18 in het zesde jaar.

De Kartinischool is dan nog actief. Nog op 22 juli 1937 lezen we in het Algemeen Handelsblad dat de heer E.J. de Vries tot nieuw hoofd van de school is benoemd. Het is dus niet helemaal duidelijk wanneer de school het gebouw verliet; maar dan toch in ieder geval voor September 1939. De Kartinischool verhuist dan naar Sumatraplantsoen 9, waar de school nog lang blijft voortbestaan.

In juli 1938 lezen we voor het eerste dat een zogenaamde ‘psychopatenschool’ wordt aangekondigd op Valentijnkade 61 en 62. Deze zal in September 1939 geopend worden als de A.H. Gerhardschool. Dat wat betreft de voorlopers van de A.H. Gerhardschool.

Maar hoe zit het nu met het verhaal dat er een speciale meisjesschool en een speciale jongensschool was? Jammer genoeg konden wij dit niet achterhalen. Wel kwamen we erachter dat een Kartinischool een oorspronkelijk concept uit Nederlands Indie was, en gericht op het verheffen en emanciperen van inlandse meisjes… Zal de Kartinischool aan de Valentijnkade zich in die zin ook uitsluitend op… inlandse meisjes gericht hebben…? Na de Tweede Wereldoorlog, wanneer de school op het Sumatraplantsoen zit, is ze in ieder geval gemengd…

Wie het weet mag het zeggen.

ANDERE ARTIKELEN:

2016 Oproep Steun voor elkaar
2016 Teruggaan of blijven?
2016 Sociale bijdrage supermarket het Lange Mes
2016 Viering 1-jarig bestaan buurthuis Archipel op het Makassarplein
2016 Interview met Mustapha Khaddari
2016 Interview met Jan Beerenhout
2016 Interview met Ahmed Marcouch
2016 Interview met Ahmed El Mesri
2016 Ontroerend afscheid van Rob van Veelen
2016 Het verloren gaan van idealen
2016 Welkom bij de offerfeest maaltijden
2016 Luier van der Laan pleegde zelfmoord door ophanging
2016 Boeken in de Javastraat
2016 Offerfeest voor vluchtelingen en armen
2016 Nu inschrijven taalcursussen Assadaaka!
2016 Bekende Indische Buurters
2016 Uit de geschiedenis van het Ambonplein
2016 Sprokkelingen uit de geschiedenis van het Makassarplein
2011 Cameratoezicht
2009 Radicalisering
2004 Gevoelens van onveiligheid
2004 Belwinkels in de Javastraat
2001 in het ghetto ( ode aan de indische buurt)
2000 De wisselwoningen
1994 Reality-serie Bureau Balistraat
1997 Verslaafde schiet twee agenten neer
1996 Ulu Camii
1995 An Nasr Moskee
1993 De moord op Andre Hartman
1992 Nordholt doet grote hashvangst
1988 Medewerkers bezetten ontmoetingscentrum aan Javaplantsoen
1985 Buikschot
1982 Vijftien jaar cel voor B. uit de Bankastraat
1982 Horrorhuis aan de Kramatweg
1981 Anti-Fascisten tegen Amicales
1980 Enige kraakkranten
1979 Kraakgroep Indische Buurt
1979 De Buurtwinkel
1978 De pyromaan van de Soembawastraat
1978 Anarchistisch Nonnen Front
1977 Heroine
1977 Familiedrama leidt tot hamermoord
1976 Linkse actie
1975 Bordelen en sexadressen in de Indische Buurt
1974 Buikschot uit noodweer
1973 Experiment genezing
1973 Marokkaanse, Tunesische, Spaanse en Turkse buurtgenoten opgelet
1972 Het urinoir aan de Valentijnkade
1971 Leefbaarheidsproblemen van onze buurt
1970 BB - weg ermee!
1970 Auditie voor Hair in het Bavohuis
1969 Het grootste bejaardenhuis van Nederland
1967 Etage brandt uit in de Ternatestraat
1966 1966: 8 kleuterscholen, 19 lagere scholen en 10 scholen voor voortgezet onderwijs
1965 Outsiders in de Archipel
1964 Boer Koekoek in de Indische Buurt
1964 Doopsgezind Jeugdhonk in de Tweede Atjehstraat
1964 Moord in de Perlakstraat
1961 C.P.N. demonstreert tegen atoombewapening
1960 Ernstig tramongeval
1960 Ontploffing op het Ceramplein
1959 Met getrokken pistool op de Valentijnkade
1958 Boenen ter ere Gods
1958 EVC-man afgetuigd in telefooncel
1957 Een verhoord gebed in de Gorontalostraat
1955 Jaap Brandenburg spreekt in de Archipel
1954 Europese Defensie gemeenschap = fascisme
1952 Hand verloren aan de Riouwstraat
1951 Militaire oefeningen in de Indische Buurt
1950 Overtreding van het hamsterverbod
1950 Jopie en Louis Agterberg en Frantiszek Janiga
1949 Wielerronde Indische Buurt
1949 Dienstweigering aan de Gorontalostraat
1948 Koningin Juliana bezoekt de Indische Buurt
1948 Waarheidswinkel
1946 Herbegraving Jelle Posthuma
1945 Meester Padding
1945 Ontspanningsvereniging Flevo
1945 Schietpartij op de Dam
1945 Katja, beul van Vught
1944 Hongerwinter
1943 N.S.B.-ers
1943 Bommen op de Eltheto!
1942 Max Blokzijl spreekt
1942 Jeugdstorm marcheert!
1942 Zum Stehlen ausgeschickt
1941 Moord in de Javastraat
1941 Februaristaking in de Indische Buurt
1941 De Veemarkt veroverd op de Joden!
1941 W.A. actief in de Javastraat
1941 De vermoording van de Joodse Indische Buurt
1941 Ds. Tonnon
1941 De verwijdering van Joodse leerlingen van de Ambachtschool aan het Timorplein
1940 Bommen op de buurt
1940 Zwartepoorte kampioen...
1940 Inzameling voor gebombardeerd Rotterdam
1940 Oorlog in de Indische Buurt
1939 Shell Sportpark
1939 Pontificale hoogmis
1938 Het oude Zeeburg verdwijnt
1937 Jeugddag Indische Buurt
1937 Tuchteloze jeugd
1937 Razzia in de Padangstraat
1936 RK vroedvrouwen
1936 Revolutiebouw
1935 Fietsplaatjes
1935 Een tweede wijkpredikant voor de Elthetokerk
1935 De Rimboe wordt Huize Ambon
1935 Don Bosco-huis
1934 Het mastenbos aan de Insulindeweg
1934 Amsterdamsch Genootschap voor Werkverschaffing voor Onvolwaardigen
1934 Weigering Wilhelmus te zingen
1933 Het Thälmann-huis
1933 Pastoor van der Wiel
1933 Drie Duitsers
1933 Gered uit de greep van Hitler
1933 Clubgebouw Archipel
1933 Centraal Comité tegen de Radiowoeker versus Radiocentrale Broertjes
1932 Liefdesdrama in de Minahassastraat
1932 Liefdestwist?
1932 Werkloozen Strijd Comité Obistraat
1932 Agitprop vanuit de Minahassastraat
1932 Brief van een Roomsch kameraadje
1932 Samuel Verdoner, de laatste gazzen van de Indische Buurt
1931 Hersteld Luthers aan de Toministraat
1931 Rotte vis
1931 Iepen
1931 Eigenaar steenloods velt steenzetter met hamer
1931 Verkiezingsstrijd tussen C.H.U. en A.R.P.
1931 Brand in de Javastraat
1931 Optreden van Corry Vonk in het Bavohuis
1931 Het massaal spreekkoor
1930 De Nederlandse vlag misbruikt
1930 Het jonge Pieter Jellen-werk
1930 Pater Bijlhout gaat naar de Oost
1930 Joyriding
1930 Politietoezicht
1930 Gereformeerd
1930 De markt in de Javastraat
1930 Een bibliotheek voor de Indische Buurt
1930 Onhoudbare toestand bij tunnel Zeeburgerdijk
1929 Lourdes
1929 Vrijgekocht door missievriendjes
1929 Aanhouding diamantbewerker in Ombilinstraat
1929 Moord in de Gerardus Majella
1929 Venters zien geen uitweg
1929 Consultatiebureau aan de Baweanstraat
1928 Niasplein wordt Makassarplein
1928 Esperantovereniging Tagigas en l'Oriento
1928 Rechouwous-jeugd op stap
1928 Gebouw de Schakel
1928 Blind
1927 Buurtvereniging Ceram
1927 Verzuiling in het jeugdwerk
1927 Onmin in de Boetonstraat
1927 Bakkers
1927 De voorlopers van de A.H. Gerhardschool
1927 Rechercheur Kok: de eerste drugsdode in de Indische Buurt
1926 Afsluiting van de Diemerdijk
1926 Schutting
1926 Opening R.K. meisjesschool Ambonplein
1926 Het lokaal van het Leger des Heils
1926 Een wandeling door de nieuwe 'Archipelwijk'
1925 Het Zeeburgerdorp
1925 Demping van de Polderwetering
1925 Wijding
1925 Rechouwous, de Joodsche Vereeniging voor de Indische Buurt
1925 Geen man, geen cent voor het leger
1925 De rode vlag vanuit Niasstraat 61
1925 Groepsgebouw de Toorts
1925 Jan Ceton, onderwijzer aan de Bankastraat, communist
1924 Elthetokerk, bouw en opening
1924 Nieuwe straten
1924 De aanleg van de Riouwstraat
1924 Winkelweek Indische Buurt
1924 De oprichting van de Eerste Elthetoschool aan de Riouwstraat
1922 Premiewoningen voor arbeiders
1921 Een jongen, die een meisje bleek
1921 De storm
1921 Het Java-Kwartier
1921 Christelijke propaganda
1920 Een gouden swastika voor mevrouw Vrij
1920 Kinderspel in de jaren tien en twintig
1919 Moord in de Djambistraat
1918 Brand bij café Koopmans
1918 De aanleg van het Zuiderzeepark
1917 Broodoproer en revolutie
1917 Militairen maken de buurt onveilig
1917 Abortus aan de Zeeburgerdijk
1916 Zeeburgerkermis
1916 Onteigening bouwgronden
1915 Slaat den smeris dood
1914 Mene Tekel
1914 De Wild-West-Show van Texas-Tex
1914 Het noodziekenhuis aan de Zeeburgerdijk
1913 Nieuwe tramplannen
1913 Het Bavohuis
1912 Wijkgebouw Eltheto: de eerste jaren
1911 De Berlageblokken
1911 Eigen Haard bouwt Lombokstraat, Lampongstraat en Padangstraat
1911 Vereeniging voor onderwijs op Gereformeerde Grondslag
1911 Nieuw stratenplan
1911 De blindeninrichting aan de Celebesstraat
1909 De communistische Indische Buurt
1908 Jacob Pierik verdrinkt
1908 De bouwmaatschappij tot verkrijging van eigen woningen
1907 Smit springt uit het raam
1906 Stadstrand
1906 De Sabbathpaal op de Zeeburgerdijk
1905 Balistraat 48
1905 Fietsverbod
1905 Smokkelroute Zeeburgerdijk
1905 Uitslag eerste verkiezingen Indische Buurt
1905 Zweminrichting aan het Nieuwe Diep
1905 Theosofische Uitgeverszaak "Gnosis"
1903 Nieuw Muiderpoortstation
1903 Kinderlokker
1903 Moord in de Celebesstraat
1903 Derde Ambachtschool aan het Timorplein
1903 Politie in de Indische Buurt
1903 Dagpauwoog
1902 Een tramritje
1902 Arabieren
1902 Doorgang Eerste van Swindenstraat-Javastraat
1902 Relletjes in de Javastraat
1902 Illegaal caféwezen
1901 Een wandeling met Jac. P. Thijsse
1901 De wielerbaan
1900 Bierdrinkende jeugd
1900 Een nieuwe school aan de Bankastraat
1899 Snorrende kogel
1897 Floretstoot door het hoofd
1897 Bouw van de Indische Buurt
1895 De lijnbaan
1894 Halte Zeeburgerdijk
1893 Vereeniging buiten de Muiderpoort
1891 Vingertop
1890 Civiele werken rond de Zeeburgerdijk
1889 De tramomnibus
1889 Zeearend aan de Zeeburgerdijk
1887 Hotel Zeeburg
1886 Het tweede abbatoir
1886 Ergerlijk dronkemanstoneel
1882 Een dierenvriend
1881 De eerste scholen aan de Zeeburgerdijk
1881 Onzedelijke taferelen
1881 Een drankzuchtig hoekje
1880 Ringslangen
1880 Onderweg Zeeburgerdijk bestraat
1877 Een wandeling
1877 Spoorwegongeluk aan de Zeeburgerdijk
1877 Verplaatsing van de Veemarkt
1876 Gemeente Nieuwer-Amstel, Gemeente Diemen, Gemeente Amsterdam
1862 De Zeeburgerdijk als vuilnisbelt
1854 Driedubbele moord aan de Ringdijk
1844 Revolutionair aan de Oetewaelerweg
1804 Harddraverij
1761 De proef van de cole ANTIPIRIQUE
1756 Runderpest in Zeeburg
1744 Buitenplaats te huur aan de Hogendyk
1739 Een vondeling aan de Hogedijk
1733 Paalworm
1733 Oude Geele Vliegende Haerige Windhond
1714 Opening Joodse begraafplaats
1681 Verslibbing
1663 Herberg Zeeburg
1651 De Zeeburgerdijk breekt door
1647 Herberg 't Vosje
1631 Watermolen en gemaal
1563 Mijlpaal
1328 Outersdorp
1307 Zeeburgerdijk was Sint Anthonisdijk

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s