De Indische Buurt in Amsterdam Oost

De enige zondag dat er een gereformeerde kerkdienst in de Indische Buurt werd gehouden

Advertenties

Het duurt tot eind jaren twintig voordat er gedacht wordt aan de bouw van een eigen gebouw voor de Gereformeerde Kerken in de Indische Buurt. Dat komt omdat vlak buiten de buurt, aan de Zeeburgerstraat, al in 1889 de reusachtige Funenkerk gebouwd wordt. De Funenkerk, met als architect Tjeerd Kuipers, is een van de vier Gereformeerde kerkgebouwen in Amsterdam voortkomend uit de Doleantie in 1886 – het uittreden van de Gereformeerden uit de Nederlands Hervormde kerk – onder leiding van voorman Abraham Kuyper. De andere zijn de Boomslootkerk, de Keizersgrachtkerk en de Raamkerk.

De Funenkerk, centraal gelegen tussen de Oostelijke Eilanden, de Dapperbuurt en de (latere) Indische Buurt, is een zaalkerk in neo-renaisancistische stijl en kent maar liefst 1.620 zitplaatsen. Direct aan de kerk vastgebouwd is de Funenschool, in Amsterdam ook wel bekend als de Gereformeerde Lagere Scholol no. 5. De Gereformeerde Lagere School no. 6 zal later in de Javastraat gevestigd worden (A.W.F. Idenburgschool op nr. 126). Vlakbij de Funenkerk, maar nog net niet in de Indische Buurt, is in de jaren dertig het gebouwtje van de verwante C.J.M.V. Excelsior te vinden. Het pand op nr. 53a – dat in de loop van de geschiedenis vele namen en bestemmingen heeft gekend en waarin tegenwoordig De Regenboog gevestigd is – wordt ook wel het Padvindershuis (“de Zeeburght”) genoemd, naar een eerdere bestemming sinds de bouw in 1920.

Als tussen 1920 en 1930 het nieuwe deel van de Indische Buurt vorm krijgt (het oude deel, het huidige noordwestelijk kwadrant, komt met name in de jaren 1900-1910 tot stand), worden vanuit de Gereformeerde Kerken initiatieven ontplooid om, naast de al actieve Nederlands Hervormde Elthetokerk en de Rooms-Katholieke Gerardus Majellakerk, wat meer in deze nieuwe buurt te gaan betekenen. De gereformeerde J.V. Onze Verwachting, die zich in eerste instantie vanuit de Commelinstraat op de Indische Buurt richt, verhuist al spoedig naar Wijkgebouw Eltheto aan de Javastraat en is daar enkele jaren gevestigd. Ook is er al vroeg een gereformeerde school in de Indische Buurt.

In de tweede helft van de jaren twintig ontstaat er een heus kerkbouwplan voor de Indische Buurt. Het moet een kerkgebouw van bescheiden omvang worden. Er vinden verkennende gesprekken met de Gemeente Amsterdam plaats, die in eerste instantie gunstig verlopen. In april 1930 doet de Commissie van Beheer van de Gereformeerde Kerk van Amsterdam daarom een verzoek aan B & W van Amsterdam haar een perceel te verkopen van 475 m2 aan het Ceramplein. Direct komt er echter verzet op gang van buurtvereniging Ceram. Ceram organiseert op donderdag 15 mei een protestbijeenkomst in het St. Bavohuis. Een groot aantal adressen tegen de kerkbouw wordt bij B & W ingediend. Met name vertegenwoordigers van de Communistische Partij Holland betogen dat, ondanks de toezeggingen van de gemeente, de buurtbewoners van de Indische Buurt behoefte hebben aan voldoende parkruimte, alhoewel het inderdaad een feit is dat volgens het bestemmingsplan hier bebouwing bestemd is (oorspronkelijk was hier een Badhuis gepland). Alhoewel de Christen-Democraten en ook de Rooms-Katholieken pleiten voor de bouw van de kerk, die immers slechts een klein deel (nl. 5%) van het plein in beslag zal nemen, gaat de Gemeente in oktober 1930 uiteindelijk overstag en gaat de bouw niet door. Het communistisch dagblad De Tribune triomfeert in een kort artikel:

De gereformeerde kerk op het Ceramplein komt er niet

Woensdag heeft de raad van Amsterdam de voordracht van B. en W. verworpen om een stuk van het Ceramplein te Amsterdam te verkoopen aan de geref. kerk te Amsterdam. De Indische Buurtvereeniging heeft al maanden een krachtige actie gevoerd tegen het plan om het plein door een “godshuis” te ontsieren. Deze actie is thans met succes beloond. Partijgenoot Seegers merkte in de raad op dat de bevolking in de buurt oordeelt, dat de kerk er niet komen moet. Daarmee is het plei beslist. In Rusland zou men een kerk zelfs sloopen, als de bevolking dit wenscht.

De Anti-Revolutionaire Kiesvereniging Nederland en Oranje op haar beurt spreekt in reactie haar leedwezen uit met o.a. de woorden:

De A.-R. Kiesvereeniging N. en O., op 14 november in groote vergadering in “Bellevue” bijeen; nam met groote verbazing en diep leedwezen kennis van het besluit van den gemeenteraad tot weigering van den bouw eener kerk op het Ceramplein: zij constateert met droefheid bij de beraadslaging de uiting van antipathie tegen het christelijk geloof, en gevoelt dit besluit als een grievenden smaad, het rustigste deel der Amsterdamsche bevolking aangedaan.

Verontwaardigd gaat hier vervolgens het Sociaal-Democratisch Dagblad Het Volk op haar beurt enige dagen later weer op in:

Wat een opwinding! […] Behalve de communisten, die nu eenmaal principieel tegen elke kerkbouw zijn, heeft geen der raadsleden ook maar een oogenblik den schijn gewekt van te handelen uit antipathie tegen het christelijk geloof. Zoodat van een ” grievende smaad” toch waarlijk geen sprake kan zijn.

Hoe een en ander ook zij: er komt definitief geen Gereformeerde kerk op het Ceramplein. De Commissie laat nu haar oog vallen op twee percelen en koopt de panden Eerste Atjehstraat 58 en Tweede Atjehstraat 55. De benedenruimten van deze panden worden verbouwd tot wijkgebouw, die tot opheffing van de Funenkerk blijven bestaan. In deze panden zijn onder andere de Gereformeerde Mannenvereniging Dr. A. Kuyper (later: Vrienden Kring), het Accordeon Orkest Hymnia, de Gereformeerde Vrouwenvereniging Brandende Harten, Zendingskrans Door Liefde Gedreven (werkt voor zendingsziekenhuizen in Indonesie en Suriname), meisjesclub Van Knop tot Bloem, jongensclub Weest Getrouw, de Bejaardenkring der Gereformeerde Kerk en de Kring Woord en Daad gevestigd. Ook het Gereformeerde evangelisatiewerk in de Indische Buurt heeft de Atjehstraat als uitvalsbasis. In eerste instantie richt men zich vooral op de jeugd met onder andere films; vanaf 1951 tot 1961 is evangelist J. Schouten, die zich meer op ouderen richt. Zondagschool wordt in het gereformeerde schoolgebouw gehouden aan Javastraat 126.

Een enkele keer is in de Ajehstraat een gereformeerde kerkdienst gehouden. Dit vond in de Tweede Wereldoorlog plaats. Eind juni 1942 krijgt de Joodsche Raad te horen dat de Amsterdamse Joden in Duitsland te werk zullen worden gesteld. Die zomer vindt in Amsterdam een aantal grote razzia’s plaats. Hieronder een kort verslag van voor zover de enig bekende Gereformeerde kerkdienst in de Indische Buurt. Het verslag is afkomstig uit het boekje Herinneringen aan en rondom de Funenkerk. 1889 – 28 juli – 1964, van (scriba) J.F. Fleurbaay.

Zoals reeds opgemerkt, is de kerk een zondag voor de meeste Funenkerkers niet bereikbaar geweest. Dat was de in-tragische zondag in de zomer van 1942, die bekend zal blijven als de zondag van de massale razzia’s onder de Joden. Al vroeg in de morgen was het gehele oostelijk deel van de stad beneden de Singelgracht hermetisch afgesloten door de bezettende macht. Dus ook de brug voor de Zeeburgerstraat. Bij de Muiderpoort of meer westelijk hoefde men het ook niet te proberen. Alleen de Funenkerkers, die van boven de Singelgracht kwamen, konden de kerk bereiken. Dat waren er uiteraard niet veel. Zij waren die morgen aangewezen op preeklezen. Want Ds. J. Vrolijk, toen te Zeist, die die morgen in de Funen zou voorgaan en, naar ik meen, logeerde ten huize van Dr. van ‘t Veer in de 2de Oosterparkstraat, kon de kerk ook niet bereiken. Daar stonden we dan met z’n allen: voor de burg; een Duitse officier en enkele manschappen op de brug: onvermurwbaar! Na enige beraad was de noodoplossing spoedig gevonden; op naar de Atjehstraat! En daar hebben we dan onder leiding van Ds. Vrolijk onze Eredienst gehouden. De beide lokalen puilden uit. In de middag zou Dr. Wielenga in de kerk voorgaan. Dat kon. Maar achter de ” Sperrlinie” was de toestand nog precies hetzelfde. Weer preekte Ds. Vrolijk in de Atjehstraat. En er was doopsbediening. Een wasstel op een tafeltje als was het een doopvont. En zo zijn we dan die zondag als groter deel van de Funenkerkgemeente daar bijeen geweest. Deze zegen van de Dag des Heren mocht toch ons deel zijn.

Maar wat zich inmiddels aan het Muiderpoortstation en op de spoorlijn afspeelde, was erbarmelijk! Als vee werden onze joodse stadgenoten de goederenwagens ingedreven. Totdat de schuifdeuren van de wagons dichtgingen. En daar gingen ze, naar we later zouden weten: de ellende en de rampzaligheid tegemoet. We ervoeren van heel dichtbij de orgie van het goddeloos regime.

Vanaf begin jaren zestig vindt een grote uittocht uit de Funenkerk plaats. Dit hangt mede samen met het verhuizen van de oorspronkelijke bewoners naar de tuinsteden. Er wordt, met ds. J. van Tuinen, samenwerking gezocht met de Nederlands Hervormde Muiderkerk. Beide gemeenten zijn geinteresseerd in het appel tot het elkaar kerkelijk opzoeken, gedaan in 1961 door 18 predikanten uit zowel Nederlands Hervormde als Gereformeerde Kerken. In ieder geval vanaf 1970 (mogelijk al eerder) experimenteren Funenkerk en Muiderkerk met gezamenlijke kerkdiensten. In eerste instantie worden daarvoor de steeds minder bezochte tweede of avonddiensten voor gebruikt.

Zo vormt de Funenkerk, na een laatste eigen dienst op maart 1974 (voorganger ds. J.H. Alderse Baas), samen met de Muiderkerk een nieuwe Samen-op-Weggemeente en trekt bij de laatste in. In 1975 wordt de Funenkerk aan de Zeeburgerstraat definitief gesloopt.

ANDERE ARTIKELEN:

2016 Oproep Steun voor elkaar
2016 Teruggaan of blijven?
2016 Sociale bijdrage supermarket het Lange Mes
2016 Viering 1-jarig bestaan buurthuis Archipel op het Makassarplein
2016 Interview met Mustapha Khaddari
2016 Interview met Jan Beerenhout
2016 Interview met Ahmed Marcouch
2016 Interview met Ahmed El Mesri
2016 Ontroerend afscheid van Rob van Veelen
2016 Het verloren gaan van idealen
2016 Welkom bij de offerfeest maaltijden
2016 Luier van der Laan pleegde zelfmoord door ophanging
2016 Boeken in de Javastraat
2016 Offerfeest voor vluchtelingen en armen
2016 Nu inschrijven taalcursussen Assadaaka!
2016 Bekende Indische Buurters
2016 Uit de geschiedenis van het Ambonplein
2016 Sprokkelingen uit de geschiedenis van het Makassarplein
2011 Cameratoezicht
2009 Radicalisering
2004 Gevoelens van onveiligheid
2004 Belwinkels in de Javastraat
2001 in het ghetto ( ode aan de indische buurt)
2000 De wisselwoningen
1994 Reality-serie Bureau Balistraat
1997 Verslaafde schiet twee agenten neer
1996 Ulu Camii
1995 An Nasr Moskee
1993 De moord op Andre Hartman
1992 Nordholt doet grote hashvangst
1988 Medewerkers bezetten ontmoetingscentrum aan Javaplantsoen
1985 Buikschot
1982 Vijftien jaar cel voor B. uit de Bankastraat
1982 Horrorhuis aan de Kramatweg
1981 Anti-Fascisten tegen Amicales
1980 Enige kraakkranten
1979 Kraakgroep Indische Buurt
1979 De Buurtwinkel
1978 De pyromaan van de Soembawastraat
1978 Anarchistisch Nonnen Front
1977 Heroine
1977 Familiedrama leidt tot hamermoord
1976 Linkse actie
1975 Bordelen en sexadressen in de Indische Buurt
1974 Buikschot uit noodweer
1973 Experiment genezing
1973 Marokkaanse, Tunesische, Spaanse en Turkse buurtgenoten opgelet
1972 Het urinoir aan de Valentijnkade
1971 Leefbaarheidsproblemen van onze buurt
1970 BB - weg ermee!
1970 Auditie voor Hair in het Bavohuis
1969 Het grootste bejaardenhuis van Nederland
1967 Etage brandt uit in de Ternatestraat
1966 1966: 8 kleuterscholen, 19 lagere scholen en 10 scholen voor voortgezet onderwijs
1965 Outsiders in de Archipel
1964 Boer Koekoek in de Indische Buurt
1964 Doopsgezind Jeugdhonk in de Tweede Atjehstraat
1964 Moord in de Perlakstraat
1961 C.P.N. demonstreert tegen atoombewapening
1960 Ernstig tramongeval
1960 Ontploffing op het Ceramplein
1959 Met getrokken pistool op de Valentijnkade
1958 Boenen ter ere Gods
1958 EVC-man afgetuigd in telefooncel
1957 Een verhoord gebed in de Gorontalostraat
1955 Jaap Brandenburg spreekt in de Archipel
1954 Europese Defensie gemeenschap = fascisme
1952 Hand verloren aan de Riouwstraat
1951 Militaire oefeningen in de Indische Buurt
1950 Overtreding van het hamsterverbod
1950 Jopie en Louis Agterberg en Frantiszek Janiga
1949 Wielerronde Indische Buurt
1949 Dienstweigering aan de Gorontalostraat
1948 Koningin Juliana bezoekt de Indische Buurt
1948 Waarheidswinkel
1946 Herbegraving Jelle Posthuma
1945 Meester Padding
1945 Ontspanningsvereniging Flevo
1945 Schietpartij op de Dam
1945 Katja, beul van Vught
1944 Hongerwinter
1943 N.S.B.-ers
1943 Bommen op de Eltheto!
1942 Max Blokzijl spreekt
1942 Jeugdstorm marcheert!
1942 Zum Stehlen ausgeschickt
1941 Moord in de Javastraat
1941 Februaristaking in de Indische Buurt
1941 De Veemarkt veroverd op de Joden!
1941 W.A. actief in de Javastraat
1941 De vermoording van de Joodse Indische Buurt
1941 Ds. Tonnon
1941 De verwijdering van Joodse leerlingen van de Ambachtschool aan het Timorplein
1940 Bommen op de buurt
1940 Zwartepoorte kampioen...
1940 Inzameling voor gebombardeerd Rotterdam
1940 Oorlog in de Indische Buurt
1939 Shell Sportpark
1939 Pontificale hoogmis
1938 Het oude Zeeburg verdwijnt
1937 Jeugddag Indische Buurt
1937 Tuchteloze jeugd
1937 Razzia in de Padangstraat
1936 RK vroedvrouwen
1936 Revolutiebouw
1935 Fietsplaatjes
1935 Een tweede wijkpredikant voor de Elthetokerk
1935 De Rimboe wordt Huize Ambon
1935 Don Bosco-huis
1934 Het mastenbos aan de Insulindeweg
1934 Amsterdamsch Genootschap voor Werkverschaffing voor Onvolwaardigen
1934 Weigering Wilhelmus te zingen
1933 Het Thälmann-huis
1933 Pastoor van der Wiel
1933 Drie Duitsers
1933 Gered uit de greep van Hitler
1933 Clubgebouw Archipel
1933 Centraal Comité tegen de Radiowoeker versus Radiocentrale Broertjes
1932 Liefdesdrama in de Minahassastraat
1932 Liefdestwist?
1932 Werkloozen Strijd Comité Obistraat
1932 Agitprop vanuit de Minahassastraat
1932 Brief van een Roomsch kameraadje
1932 Samuel Verdoner, de laatste gazzen van de Indische Buurt
1931 Hersteld Luthers aan de Toministraat
1931 Rotte vis
1931 Iepen
1931 Eigenaar steenloods velt steenzetter met hamer
1931 Verkiezingsstrijd tussen C.H.U. en A.R.P.
1931 Brand in de Javastraat
1931 Optreden van Corry Vonk in het Bavohuis
1931 Het massaal spreekkoor
1930 De Nederlandse vlag misbruikt
1930 Het jonge Pieter Jellen-werk
1930 Pater Bijlhout gaat naar de Oost
1930 Joyriding
1930 Politietoezicht
1930 Gereformeerd
1930 De markt in de Javastraat
1930 Een bibliotheek voor de Indische Buurt
1930 Onhoudbare toestand bij tunnel Zeeburgerdijk
1929 Lourdes
1929 Vrijgekocht door missievriendjes
1929 Aanhouding diamantbewerker in Ombilinstraat
1929 Moord in de Gerardus Majella
1929 Venters zien geen uitweg
1929 Consultatiebureau aan de Baweanstraat
1928 Niasplein wordt Makassarplein
1928 Esperantovereniging Tagigas en l'Oriento
1928 Rechouwous-jeugd op stap
1928 Gebouw de Schakel
1928 Blind
1927 Buurtvereniging Ceram
1927 Verzuiling in het jeugdwerk
1927 Onmin in de Boetonstraat
1927 Bakkers
1927 De voorlopers van de A.H. Gerhardschool
1927 Rechercheur Kok: de eerste drugsdode in de Indische Buurt
1926 Afsluiting van de Diemerdijk
1926 Schutting
1926 Opening R.K. meisjesschool Ambonplein
1926 Het lokaal van het Leger des Heils
1926 Een wandeling door de nieuwe 'Archipelwijk'
1925 Het Zeeburgerdorp
1925 Demping van de Polderwetering
1925 Wijding
1925 Rechouwous, de Joodsche Vereeniging voor de Indische Buurt
1925 Geen man, geen cent voor het leger
1925 De rode vlag vanuit Niasstraat 61
1925 Groepsgebouw de Toorts
1925 Jan Ceton, onderwijzer aan de Bankastraat, communist
1924 Elthetokerk, bouw en opening
1924 Nieuwe straten
1924 De aanleg van de Riouwstraat
1924 Winkelweek Indische Buurt
1924 De oprichting van de Eerste Elthetoschool aan de Riouwstraat
1922 Premiewoningen voor arbeiders
1921 Een jongen, die een meisje bleek
1921 De storm
1921 Het Java-Kwartier
1921 Christelijke propaganda
1920 Een gouden swastika voor mevrouw Vrij
1920 Kinderspel in de jaren tien en twintig
1919 Moord in de Djambistraat
1918 Brand bij café Koopmans
1918 De aanleg van het Zuiderzeepark
1917 Broodoproer en revolutie
1917 Militairen maken de buurt onveilig
1917 Abortus aan de Zeeburgerdijk
1916 Zeeburgerkermis
1916 Onteigening bouwgronden
1915 Slaat den smeris dood
1914 Mene Tekel
1914 De Wild-West-Show van Texas-Tex
1914 Het noodziekenhuis aan de Zeeburgerdijk
1913 Nieuwe tramplannen
1913 Het Bavohuis
1912 Wijkgebouw Eltheto: de eerste jaren
1911 De Berlageblokken
1911 Eigen Haard bouwt Lombokstraat, Lampongstraat en Padangstraat
1911 Vereeniging voor onderwijs op Gereformeerde Grondslag
1911 Nieuw stratenplan
1911 De blindeninrichting aan de Celebesstraat
1909 De communistische Indische Buurt
1908 Jacob Pierik verdrinkt
1908 De bouwmaatschappij tot verkrijging van eigen woningen
1907 Smit springt uit het raam
1906 Stadstrand
1906 De Sabbathpaal op de Zeeburgerdijk
1905 Balistraat 48
1905 Fietsverbod
1905 Smokkelroute Zeeburgerdijk
1905 Uitslag eerste verkiezingen Indische Buurt
1905 Zweminrichting aan het Nieuwe Diep
1905 Theosofische Uitgeverszaak "Gnosis"
1903 Nieuw Muiderpoortstation
1903 Kinderlokker
1903 Moord in de Celebesstraat
1903 Derde Ambachtschool aan het Timorplein
1903 Politie in de Indische Buurt
1903 Dagpauwoog
1902 Een tramritje
1902 Arabieren
1902 Doorgang Eerste van Swindenstraat-Javastraat
1902 Relletjes in de Javastraat
1902 Illegaal caféwezen
1901 Een wandeling met Jac. P. Thijsse
1901 De wielerbaan
1900 Bierdrinkende jeugd
1900 Een nieuwe school aan de Bankastraat
1899 Snorrende kogel
1897 Floretstoot door het hoofd
1897 Bouw van de Indische Buurt
1895 De lijnbaan
1894 Halte Zeeburgerdijk
1893 Vereeniging buiten de Muiderpoort
1891 Vingertop
1890 Civiele werken rond de Zeeburgerdijk
1889 De tramomnibus
1889 Zeearend aan de Zeeburgerdijk
1887 Hotel Zeeburg
1886 Het tweede abbatoir
1886 Ergerlijk dronkemanstoneel
1882 Een dierenvriend
1881 De eerste scholen aan de Zeeburgerdijk
1881 Onzedelijke taferelen
1881 Een drankzuchtig hoekje
1880 Ringslangen
1880 Onderweg Zeeburgerdijk bestraat
1877 Een wandeling
1877 Spoorwegongeluk aan de Zeeburgerdijk
1877 Verplaatsing van de Veemarkt
1876 Gemeente Nieuwer-Amstel, Gemeente Diemen, Gemeente Amsterdam
1862 De Zeeburgerdijk als vuilnisbelt
1854 Driedubbele moord aan de Ringdijk
1844 Revolutionair aan de Oetewaelerweg
1804 Harddraverij
1761 De proef van de cole ANTIPIRIQUE
1756 Runderpest in Zeeburg
1744 Buitenplaats te huur aan de Hogendyk
1739 Een vondeling aan de Hogedijk
1733 Paalworm
1733 Oude Geele Vliegende Haerige Windhond
1714 Opening Joodse begraafplaats
1681 Verslibbing
1663 Herberg Zeeburg
1651 De Zeeburgerdijk breekt door
1647 Herberg 't Vosje
1631 Watermolen en gemaal
1563 Mijlpaal
1328 Outersdorp
1307 Zeeburgerdijk was Sint Anthonisdijk

 

Advertenties