De Sabbathpaal op de Zeeburgerdijk

Uit De Tijd, 1906

Naar wij vernemen zijn door de besturen der beide Israelietische gemeenten hier ter stede den laatsten tijd pogingen in het werk gesteld om de z.g. “Sabbaths”- of “Jodenkettingen” te doen vervangen door afsluitingen van meer practischen aard. Waar de beteekenis der Joodenkettingen voor velen onzer lezers wellicht onbekend zal zijn, deze voorwerpen zelfs nimmer door hen werden opgemerkt, laten we hier eenige bijzonderheden daaromtrent volgen.

De Joodsche wet verbiedt den Israëlieten op den Sabbath het vervoer van zaken, naar plaatsen, buiten de gemeente gelegen. Toen de stad, vele jaren geleden, nog in het bezit was van barrieres, golden deze als de grens, waardoor de bewoonde kom werd omsloten; doch bij het verdwijnen dezer barrieres moest worden omgezien naar middelen, waarmede zoo noodig de stad voor Israelieten kon worden afgesloten.

(Dit Israelietische wetsvoorschrift, breedvoerig omschreven in den Talmud, geldt voor alle plaatsen. De afsluitingen behoeven echter niet overal te worden aangebracht, omdat in vele gemeenten de natuurlijke grenzen, als rivieren, kanalen, singels, enz. als zoodanig dienst doen en derhalve kunstmatige grensafsluitingen overbodig maken. Het aanbrengen van een eenvoudige aanduiding is niet voldoende; de wet vereischt een zoodanig middel, dat hiermede het grondgebied, liggende binnen het stadsgedeelte der gemeente, kan worden afgesloten van het daar buiten liggende terrein.

Omstreeks de jaren 1863-1864 voerde het toenmalige rabbinaat kettingen in, die bevestigd werden aan de vaste bruggen bij het Leidsche Boschje (zijnde Leidscheplein) en het Westeinde. Men vindt ze daar netjes opgerold, voorzien van een slot. Het spreekt vanzelf, dat ze als afsluitmiddel nooit werden gebruikt; dit zou door de gemeentelijke autoriteiten nimmer zijn veroorloofd en het was voor de Israelieten overigens voldoende, dat de kettingen voor het doel zouden kunnen worden aangewend. Het Gemeentebestuur uit die dagen had er niet het minste bezwaar tegen, dat aldus voor de Israelieten zichtbare afsluitingen werden aangebracht en aan de voorschriften van de Joodsche wet zou worden voldaan. Geen Israeliet mag op den Sabbath deze kettingen passeeren, tenzij hij volstrekt niets bij zich draagt, uitgezonderd de noodzakelijkste kleedingstukken; een parapluie bijv. wordt echter daartoe niet gerekend. Doet hij dit wel, dan overtreedt hij het gebod, dat duidelijk voorschrijft, geen voorwerpen van afgesloten gebied te vervoeren en omgekeerd.

Het laat zich begrijpen dat bij de groote uitbreiding van de stad en de Israelitiesche bevolking, het betrekkelijk kleine gebied, binnen de kettingen gelegen, ernstige bezwaren begint op te leveren. Het is thans toch voor een Israeliet op den Sabbath in vele gevallen ondoenlijk zich aan het voorschrift te houden, daar ij van de oude stad zich op dien dag niet naar de nieuwe kan begeven, noch omgekeerd, tenzij hij den ketting voorbijgaat met geen enkel voorwerp bij zich, dat niet tot zijn kleeding behoort.

Met het ook op deze bezwaren hebben de besturen der Israel. gemeenten getracht, de thans nog geldende grenzen te doen vervallen en derhalve een aanzienlijk grondgebied bij de bebouwde kom te trekken, zooals die tot heden werd beschouwd. Het aanbrengen van een nieuwen grens achtte men zeer gemakkelijk, waar bij den tegenwoordigen toestand der gemeente alweder kon worden gemaakt van een watergordel (natuurlijke grens) die slechts op vier punten wordt onderbroken, t.w. aan den Amstelveenschen weg, aan den Amsteldijk, aan de Weesperzijde en aan de Zeeburgerdijk.

Aanvankelijk hoopte men van het gemeentebestuur de toestemming te verkrijgen zich te bedienen van de trampalen, door bijv. een draad over den weg te spannen en aldus een soort poort te vormen; doch deze oplossing van de zaak mislukte, doordat hiertegen een onoverkomelijk bezwaar rees: de jaagpaden, o.a. langs den Amstel, moeten geheel vrij en onbelemmerd blijven.

Toen werd in overweging gegeven hekjes aan te brengen, die in elkaar kunnen worden geschoven, wat voor het vrije verkeer langs de wegen geen ongemakken zou veroorzaken. Waar dit mogelijk zou zijn aan de Amsteldijk en Amstelveenschen weg, is het onmoogelijk aan de Weesterzijde bij Schollenbrug en aan den Zeeburgerdijk, waar men zich bevindt op rijksgebied, en daarenboven te maken krijgt met polderbesturen.

Waar de Israel. kerkbesturen alsdus stuiten op moeilijkheden is besloten, voorlopig alls bij het oude te laten en de “jodenkettingen” te handhaven in afwachting van dagen, waarin verandering beter dan thans mogelijk zal blijven.

Uiteindelijk zullen de Sabbattskettingen wel degelijk geplaatst worden aan de Zeeburgerdijk, in de vorm van hekken die op hun beurt weer opgevouwen zijn weggeborgen in stevige ijzeren cylinders, bij de barakken van de in 1916-1917 verrezen quarantaine-inrichting Huis Zeeburg. De vrij zware reservoir-cylinder (aan de Zeeburgerdijk zijn er twee) is steeds geplaatst aan de linkerkant van de weg, en daar tegenover is een smallere aangebracht, die als hekpost zou kunnen dienen. De bermen van de weg hebben een zichtbare hekafsluiting. De zorg voor de Sabbattsketting behoort bij de Portugees-Joodse Gemeente. In ieder geval zijn in 1923 en mogelijk nog in 1939 Sabbathskettingen in Sabbathpalen aan de Zeeburgerdijk aanwezig.

De meeste Sabbathpalen zijn door de Nationaal-Socialisten vernietigd, maar hier en daar, zoals aan de Amstel (hoek Kalfjeslaan), is er nog een over. Overigens schaftte de Opperrabijn Schuster in 1972 de ‘eroev’ (het door de Sabbathsketting omsloten gebied) voor Amsterdam af. Sinds 2008 is echter weer een ‘eroev’ ingesteld die een groot deel van Amsterdam en Amstelveen beslaat. Binnen de ‘eroev’ mogen orthodoxe Joden op Sabbath onbelemmerd zaken ronddragen. Overigens valt de Indische Buurt tegenwoordig buiten de nieuwe ‘eroev’.

ANDERE ARTIKELEN:

2016 Oproep Steun voor elkaar
2016 Teruggaan of blijven?
2016 Sociale bijdrage supermarket het Lange Mes
2016 Viering 1-jarig bestaan buurthuis Archipel op het Makassarplein
2016 Interview met Mustapha Khaddari
2016 Interview met Jan Beerenhout
2016 Interview met Ahmed Marcouch
2016 Interview met Ahmed El Mesri
2016 Ontroerend afscheid van Rob van Veelen
2016 Het verloren gaan van idealen
2016 Welkom bij de offerfeest maaltijden
2016 Luier van der Laan pleegde zelfmoord door ophanging
2016 Boeken in de Javastraat
2016 Offerfeest voor vluchtelingen en armen
2016 Nu inschrijven taalcursussen Assadaaka!
2016 Bekende Indische Buurters
2016 Uit de geschiedenis van het Ambonplein
2016 Sprokkelingen uit de geschiedenis van het Makassarplein
2011 Cameratoezicht
2009 Radicalisering
2004 Gevoelens van onveiligheid
2004 Belwinkels in de Javastraat
2001 in het ghetto ( ode aan de indische buurt)
2000 De wisselwoningen
1994 Reality-serie Bureau Balistraat
1997 Verslaafde schiet twee agenten neer
1996 Ulu Camii
1995 An Nasr Moskee
1993 De moord op Andre Hartman
1992 Nordholt doet grote hashvangst
1988 Medewerkers bezetten ontmoetingscentrum aan Javaplantsoen
1985 Buikschot
1982 Vijftien jaar cel voor B. uit de Bankastraat
1982 Horrorhuis aan de Kramatweg
1981 Anti-Fascisten tegen Amicales
1980 Enige kraakkranten
1979 Kraakgroep Indische Buurt
1979 De Buurtwinkel
1978 De pyromaan van de Soembawastraat
1978 Anarchistisch Nonnen Front
1977 Heroine
1977 Familiedrama leidt tot hamermoord
1976 Linkse actie
1975 Bordelen en sexadressen in de Indische Buurt
1974 Buikschot uit noodweer
1973 Experiment genezing
1973 Marokkaanse, Tunesische, Spaanse en Turkse buurtgenoten opgelet
1972 Het urinoir aan de Valentijnkade
1971 Leefbaarheidsproblemen van onze buurt
1970 BB - weg ermee!
1970 Auditie voor Hair in het Bavohuis
1969 Het grootste bejaardenhuis van Nederland
1967 Etage brandt uit in de Ternatestraat
1966 1966: 8 kleuterscholen, 19 lagere scholen en 10 scholen voor voortgezet onderwijs
1965 Outsiders in de Archipel
1964 Boer Koekoek in de Indische Buurt
1964 Doopsgezind Jeugdhonk in de Tweede Atjehstraat
1964 Moord in de Perlakstraat
1961 C.P.N. demonstreert tegen atoombewapening
1960 Ernstig tramongeval
1960 Ontploffing op het Ceramplein
1959 Met getrokken pistool op de Valentijnkade
1958 Boenen ter ere Gods
1958 EVC-man afgetuigd in telefooncel
1957 Een verhoord gebed in de Gorontalostraat
1955 Jaap Brandenburg spreekt in de Archipel
1954 Europese Defensie gemeenschap = fascisme
1952 Hand verloren aan de Riouwstraat
1951 Militaire oefeningen in de Indische Buurt
1950 Overtreding van het hamsterverbod
1950 Jopie en Louis Agterberg en Frantiszek Janiga
1949 Wielerronde Indische Buurt
1949 Dienstweigering aan de Gorontalostraat
1948 Koningin Juliana bezoekt de Indische Buurt
1948 Waarheidswinkel
1946 Herbegraving Jelle Posthuma
1945 Meester Padding
1945 Ontspanningsvereniging Flevo
1945 Schietpartij op de Dam
1945 Katja, beul van Vught
1944 Hongerwinter
1943 N.S.B.-ers
1943 Bommen op de Eltheto!
1942 Max Blokzijl spreekt
1942 Jeugdstorm marcheert!
1942 Zum Stehlen ausgeschickt
1941 Moord in de Javastraat
1941 Februaristaking in de Indische Buurt
1941 De Veemarkt veroverd op de Joden!
1941 W.A. actief in de Javastraat
1941 De vermoording van de Joodse Indische Buurt
1941 Ds. Tonnon
1941 De verwijdering van Joodse leerlingen van de Ambachtschool aan het Timorplein
1940 Bommen op de buurt
1940 Zwartepoorte kampioen...
1940 Inzameling voor gebombardeerd Rotterdam
1940 Oorlog in de Indische Buurt
1939 Shell Sportpark
1939 Pontificale hoogmis
1938 Het oude Zeeburg verdwijnt
1937 Jeugddag Indische Buurt
1937 Tuchteloze jeugd
1937 Razzia in de Padangstraat
1936 RK vroedvrouwen
1936 Revolutiebouw
1935 Fietsplaatjes
1935 Een tweede wijkpredikant voor de Elthetokerk
1935 De Rimboe wordt Huize Ambon
1935 Don Bosco-huis
1934 Het mastenbos aan de Insulindeweg
1934 Amsterdamsch Genootschap voor Werkverschaffing voor Onvolwaardigen
1934 Weigering Wilhelmus te zingen
1933 Het Thälmann-huis
1933 Pastoor van der Wiel
1933 Drie Duitsers
1933 Gered uit de greep van Hitler
1933 Clubgebouw Archipel
1933 Centraal Comité tegen de Radiowoeker versus Radiocentrale Broertjes
1932 Liefdesdrama in de Minahassastraat
1932 Liefdestwist?
1932 Werkloozen Strijd Comité Obistraat
1932 Agitprop vanuit de Minahassastraat
1932 Brief van een Roomsch kameraadje
1932 Samuel Verdoner, de laatste gazzen van de Indische Buurt
1931 Hersteld Luthers aan de Toministraat
1931 Rotte vis
1931 Iepen
1931 Eigenaar steenloods velt steenzetter met hamer
1931 Verkiezingsstrijd tussen C.H.U. en A.R.P.
1931 Brand in de Javastraat
1931 Optreden van Corry Vonk in het Bavohuis
1931 Het massaal spreekkoor
1930 De Nederlandse vlag misbruikt
1930 Het jonge Pieter Jellen-werk
1930 Pater Bijlhout gaat naar de Oost
1930 Joyriding
1930 Politietoezicht
1930 Gereformeerd
1930 De markt in de Javastraat
1930 Een bibliotheek voor de Indische Buurt
1930 Onhoudbare toestand bij tunnel Zeeburgerdijk
1929 Lourdes
1929 Vrijgekocht door missievriendjes
1929 Aanhouding diamantbewerker in Ombilinstraat
1929 Moord in de Gerardus Majella
1929 Venters zien geen uitweg
1929 Consultatiebureau aan de Baweanstraat
1928 Niasplein wordt Makassarplein
1928 Esperantovereniging Tagigas en l'Oriento
1928 Rechouwous-jeugd op stap
1928 Gebouw de Schakel
1928 Blind
1927 Buurtvereniging Ceram
1927 Verzuiling in het jeugdwerk
1927 Onmin in de Boetonstraat
1927 Bakkers
1927 De voorlopers van de A.H. Gerhardschool
1927 Rechercheur Kok: de eerste drugsdode in de Indische Buurt
1926 Afsluiting van de Diemerdijk
1926 Schutting
1926 Opening R.K. meisjesschool Ambonplein
1926 Het lokaal van het Leger des Heils
1926 Een wandeling door de nieuwe 'Archipelwijk'
1925 Het Zeeburgerdorp
1925 Demping van de Polderwetering
1925 Wijding
1925 Rechouwous, de Joodsche Vereeniging voor de Indische Buurt
1925 Geen man, geen cent voor het leger
1925 De rode vlag vanuit Niasstraat 61
1925 Groepsgebouw de Toorts
1925 Jan Ceton, onderwijzer aan de Bankastraat, communist
1924 Elthetokerk, bouw en opening
1924 Nieuwe straten
1924 De aanleg van de Riouwstraat
1924 Winkelweek Indische Buurt
1924 De oprichting van de Eerste Elthetoschool aan de Riouwstraat
1922 Premiewoningen voor arbeiders
1921 Een jongen, die een meisje bleek
1921 De storm
1921 Het Java-Kwartier
1921 Christelijke propaganda
1920 Een gouden swastika voor mevrouw Vrij
1920 Kinderspel in de jaren tien en twintig
1919 Moord in de Djambistraat
1918 Brand bij café Koopmans
1918 De aanleg van het Zuiderzeepark
1917 Broodoproer en revolutie
1917 Militairen maken de buurt onveilig
1917 Abortus aan de Zeeburgerdijk
1916 Zeeburgerkermis
1916 Onteigening bouwgronden
1915 Slaat den smeris dood
1914 Mene Tekel
1914 De Wild-West-Show van Texas-Tex
1914 Het noodziekenhuis aan de Zeeburgerdijk
1913 Nieuwe tramplannen
1913 Het Bavohuis
1912 Wijkgebouw Eltheto: de eerste jaren
1911 De Berlageblokken
1911 Eigen Haard bouwt Lombokstraat, Lampongstraat en Padangstraat
1911 Vereeniging voor onderwijs op Gereformeerde Grondslag
1911 Nieuw stratenplan
1911 De blindeninrichting aan de Celebesstraat
1909 De communistische Indische Buurt
1908 Jacob Pierik verdrinkt
1908 De bouwmaatschappij tot verkrijging van eigen woningen
1907 Smit springt uit het raam
1906 Stadstrand
1906 De Sabbathpaal op de Zeeburgerdijk
1905 Balistraat 48
1905 Fietsverbod
1905 Smokkelroute Zeeburgerdijk
1905 Uitslag eerste verkiezingen Indische Buurt
1905 Zweminrichting aan het Nieuwe Diep
1905 Theosofische Uitgeverszaak "Gnosis"
1903 Nieuw Muiderpoortstation
1903 Kinderlokker
1903 Moord in de Celebesstraat
1903 Derde Ambachtschool aan het Timorplein
1903 Politie in de Indische Buurt
1903 Dagpauwoog
1902 Een tramritje
1902 Arabieren
1902 Doorgang Eerste van Swindenstraat-Javastraat
1902 Relletjes in de Javastraat
1902 Illegaal caféwezen
1901 Een wandeling met Jac. P. Thijsse
1901 De wielerbaan
1900 Bierdrinkende jeugd
1900 Een nieuwe school aan de Bankastraat
1899 Snorrende kogel
1897 Floretstoot door het hoofd
1897 Bouw van de Indische Buurt
1895 De lijnbaan
1894 Halte Zeeburgerdijk
1893 Vereeniging buiten de Muiderpoort
1891 Vingertop
1890 Civiele werken rond de Zeeburgerdijk
1889 De tramomnibus
1889 Zeearend aan de Zeeburgerdijk
1887 Hotel Zeeburg
1886 Het tweede abbatoir
1886 Ergerlijk dronkemanstoneel
1882 Een dierenvriend
1881 De eerste scholen aan de Zeeburgerdijk
1881 Onzedelijke taferelen
1881 Een drankzuchtig hoekje
1880 Ringslangen
1880 Onderweg Zeeburgerdijk bestraat
1877 Een wandeling
1877 Spoorwegongeluk aan de Zeeburgerdijk
1877 Verplaatsing van de Veemarkt
1876 Gemeente Nieuwer-Amstel, Gemeente Diemen, Gemeente Amsterdam
1862 De Zeeburgerdijk als vuilnisbelt
1854 Driedubbele moord aan de Ringdijk
1844 Revolutionair aan de Oetewaelerweg
1804 Harddraverij
1761 De proef van de cole ANTIPIRIQUE
1756 Runderpest in Zeeburg
1744 Buitenplaats te huur aan de Hogendyk
1739 Een vondeling aan de Hogedijk
1733 Paalworm
1733 Oude Geele Vliegende Haerige Windhond
1714 Opening Joodse begraafplaats
1681 Verslibbing
1663 Herberg Zeeburg
1651 De Zeeburgerdijk breekt door
1647 Herberg 't Vosje
1631 Watermolen en gemaal
1563 Mijlpaal
1328 Outersdorp
1307 Zeeburgerdijk was Sint Anthonisdijk

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s