De Indische Buurt in Amsterdam Oost

Een wandeling uit 1877, door P.H. Witkamp

Advertenties

“Wij, Amsterdammers, hebben door den aanleg van den Oosterspoorweg het genot verworven om op eene snelle, gemakkelijke en min kostbare wijze de schoone streken van het Gooi, Eemland en de hooge Veluwe in de nabuurschap van het Koninklijk Loo te bereiken, gezwegen nog dat ons daardoor de naast weg naar Groningen en Friesland, naar Münster, Bremen, Hamburg en Berlijn is geopend.

Toch heeft die aanleg, in verband met de spoorwegwerken in het IJ, der stad een wandeling ontnomen, waarin wij ons sedert het opwerpen van den Oosterdoksdijk hadden verheugd: de wandeling van den Buitenkant tot aan Zeeburg langs den zuidoever van het IJ. Gelukkig is ook daarvoor vergoeding gekomen: de dam voor Schellingwoude ontsluit een pad naar den noorderoever van het IJ, naar de Zuiderzee, naar de steden en dorpen van Waterland.

Wie IJmuiden en het Kanaal door Holland op zijn Smalst heeft gezien, kan den wensch niet onderdrukken ook de daarmede verbonden werken ten oosten van Amsterdam te gaan zien: den aanleg van de Stads-Rietlanden, de Nieuwe vaart naar de Zuiderzee, den dam van den Paardenhoek naar Schellingwoude en de vijf aaneen verbonden Oranjesluizen. Welnu, die wensch is in weinige uren te bevredigen. Nog meer, daaraan zijn uitstapjes te verbinden, die de aangenaamste herinneringen zullen nalaten.

Ons uitgangspunt is de Muiderpoort, die ge desverkiezende van het midden der Stad met de omnibus in weinige minuten kunt bereiken. Een hoogstammig boschje toont ons dat we “buiten” zijn. Daarachter strekt zich de Oosterbegraafplaats uit, die, hoe bevallig ook beplant en merkwaardig wegens eenige welgeslaagde grafgesteenten, misschien te treurige herinneringen bij u opwekt om haar thans te bezoeken. Maar na weinige schreden bereiken wij den welbelommerden Oetewalerweg, die zijn naam ontleent van het dorpje Outewaal of Houtewaal, dat te zelfde plaatse bloeide tot omstreeks het midden der 17de eeuw, doch door de uitbreiding der IJstad zijn grondvlak en bevolking aan haar moest overgeven.

Wij laten den Outewalerweg, die ons naar de Watergraafsmeer en de tuinbouwschool “Linnaeus” zou voeren, ter rechterhand en bereiken een der nieuwste kwartieren onze stad. Het is de nieuwe uitleg, waarin de straatnamen herinneren aan mannen, die geijverd hebben om de kennis van Amsterdam en zijne geschiedenis uit te breiden. We lezen op de bekende blauwe bordjes: Wagenaarstraat en Commelinstraat, en merken op dat spoedig nieuwe namen zullen noodig wezen. Er is niet aan te twijfelen of latere adresboeken zullen een Haemrodestraat, een Pontanusstraat, een Fokkensstraat, een Dapperstraat hebben te vermelden. De bekende uitspanningsplaats de Roomtuin, uit welke warande men vroeger het ruimste vergezich genoot, heeft aan dien aanbouw haar landelijk karakter ten offer gebracht.

De Zeeburgerdijk breidt het vergezicht uit over de Stads-Rietlanden en het polderland ter rechter zijde tot een het geboomte van de Meer, tot de dorpen van Waterland en de masten en zeilen, die de naburige Zuiderzee verlevendigen. Zoo ge nagaat, dat de Stads-Rietlanden eeuwen later zijn ontstaan dan de Over-Amstelpolder, dat de grond er klei is, terwijl het oude land door veen is gevormd, komt spoedig tot het besluit, dat het IJ zich zelve door aanslibbing binnen engere grenzen heeft beperkt. Vrees niet, dat nu het IJ is afgedamd, die aanslibbing onze nieuwe waterwegen zal bederven. De dammen en sluizen bij de invaart zijn de bolwerken daartegen.

Mogelijk merkt ge, nu we den Oosterspoorweg hebben overschreden – die hier ruim 200 meters van de Singelgracht den dijk snijdt – in de Stads-Rietlanden eene plek op, hooger dan de omringende velden. Ofschoon die verheffing slechts eenige voeten bedraagt, heet die plek het Bergstuk. Weinigen zullen den oorsprong kennen van deze verhevenheid. Zij dankt haar aanzijn aan eene inrichting, die, als zoo veel, aan Amsterdam’s grootheid en macht herinnert. De Magistraat van de IJstad zorgde reeds op het einde der 16de eeuw om aan hare weerbaarheid eene eigene geschutgieterij te verzekeren, en ten einde het daar vervaardigde kanon en de loopen van geweren en pistolen te beproebem, deed de Regeering een proefwerf aanleggen, waarvan het Bergstuk het grondvlak aanwijst. Dat er vrij wat schoten hebben weerklinken kunt ge daaruit nagaan, dat voortdurend niet minder dan zes proefmeesters aan deze werf waren verbonden.

Behalve deze proefwerf, bevatten de Stads-Rietlanden reeds vroeg eenige houtzaagmolens, doch na het aanlegen van de Oosterdoksdijk herschiepen eenige warmoeziers – wier aantal steeds toenam – het grootste deel van dit oord in een moestuin. Zoo er binnen de gemeente Amsterdam tot op den aanleg van den IJpolder III Oost sprake kon zijn van landbouw, dan was het (ofschoon in zeer geringe mate) hier, want nu en dan zag men er enkele kampen met gerst bezet. Eeuwen vroeger schijnen in Amsterdam’s omstreken de weiden meer door akkers afgewisseld te zijn: althans op eene bekende plaat van de overblijfselen van het Karthuizerklooster ziet men een veld met halmen, die den sikkel verbeiden.

Zagen we tusschen den Outewalerweg en de spoorbaan nieuwe straten aanleggen en huizenrijen optrekken, de Stads-Rietlanden vertoonen ons niet minder het beeld van werkzaamheid. Nadat op het einde van 1869 tusschen het Rijk en de Stad eene overeenkomst omtrent de spoorwerken in en aan het IJ was gesloten, werd hier, in 1873, een begin gemaakt met het delven van een breed, diep spoorwegbassin, nevens een daar langs strekkende bazaltmuur en waterkeerenden dijk. Haven, muur en dijk zijn allen gereed, en worden nu gevolgd door scheepvaartwegen naar en uit het bassin, door eene uitgestrekte handelskade langs het IJ en door het bouwen eener brug van Kattenburg derwaarts.

Voorts heeft de stad Amsterdam de Nieuwe Vaart van het Funen tot Zeeburg – oorspronkelijk in 1675 gegraven – in 1872 en 1873 verbreed en door eene hechte sluis in gemeenschap gebracht met de Zuiderzee. De schutkolk voor dezen nieuwe gemeenschapsweg werd het eerst den 9 April 1873 geopend. Deze verbreeding der vaart en de aanleg der sluis hebben alleen ruim 360,000 gulden gekost. Nochtans dit zijn slechts de eerste schreden tot de herschepping der Stads-Rietlanden. De ingravingen waaraan ge op dit oogenblik ziet arbeiden, geschieden voor een tweede, geheel nieuw kanaal, bestemd om versch water uit de Zuiderzee binnen onze grachten te voeren. Daartoe zal aan het oostelijk einde een groot stoomwerktuig geplaatst worden. Tot de verdere inrichtingen, die de Magistraat het voornemen heeft hier tot stand te brengen, behoort de aanleg eener uitgestrekte slachtplaats (abattoir).

Zooals altoos, brengt de eene verandering de andere voort, vooral in groote zaken. Hier zal het genoemde ververschingskanaal o.a. de asch- en vuilnisbelt doen verdwijnen, welke in 1864 ter vervanging van die aan het Weesperveld werd aangelegd. Eveneens zal het naburige Exercitieveld, dat binnendijks ligt, verplaatst moeten worden. Is het aangenaam zoo veel bedrijvigheid, zoo vele blijken van kracht en ondernemingszin gade te slaan, gaarne rust ons oog ter verpoozing op het dichte lommer van de herberg “het Vosje”.

De eerste boerderijen, die nu volgen, behooren tot de gemeente Diemen. Welhaast zoomt een uitgestrekte godsakker onzen weg. Het is de laatste rustplaats van een groot deel onzer Israëlitische medeburgers. Toen dit “Kerkhof” zou aangelegd worden, vertoonde de plek zich geheel anders: het was een der beide waterkolken, door eene inbraak van het IJ, waarschijnlijk die van 1629 ontstaan. Als ge het hebreeuwsch machtig zijt, zult ge den schoonen zin bewonderen der opschriften, die liefde, smart en hoop op vele grafstenen hebben doen beitelen. Wanneer we de herberg Zeeburg bereiken, hebben we omstreeks 2000 meter afgelegd sinds we de Muiderpoort verlieten. Daar golft de zee: het oostelijk uiteinde van het IJ, met den onafzienbaren spiegel van de Zuiderzee op den achtergrond. Een kleinere plas, aan onze rechterhand, het Nieuwediep, weerkaatst almede den blauwen hemel, en daarachter verrijzen boomkruinen uit de welige Diemermeer, die, onbegrijpelijk voor den vreemdeling, 4 tot 5 meter lager ligt dan het vlak der baren!

Merkwaardige plek! Welk eene inspanning werd vereischt om door of langs dien diepen plas den zeedijk op te werpen, die, hoe dikwerf ook door orkanen gebeukt, steeds met kracht is verdedigd, en bezweek hij ook enkele maken bij den aandrang der woedende golvem, telkens hechter en sterker weer uit de diepte is opgehaald. Groot waren de verwoestingen ten gevolge der doorbraken van 1424, 1470, 1508, 1609 en 1651, maar groot ook de volharding onzer voorvaderen om het verlorene terug te winnen.

Wie na de vestiging der Republiek dit oord naderde, zag er zware rookkolommen opstijgen, want hier vestigde Jean Tourton eene traankokerij, waarin talrijke ladingen walvisschen in een vloeibaren staat zijn gebracht. Wij kunnen in de herberg “Zeeburg”, of in een der zalen, of in den door het Nieuwediep bespoelden tuin, eenige ververschingen gebruiken. Moge het op een schoone zomerdag aangenamer zijn onder het lommer, afwisselender is het gezicht uit een der zalen over het IJ, de Zee, en op de Waterlandsche kust. De herberg, het eenige huis der gemeente Diemen, dat aan de buitenzijde van den dijk ligt, ontleent haar naam aan eene sterkte, in 1649 ter dekking van de Amstelstad aangelegd. Die hoogopgetrokken wijkschans bleef schter niet langer dan twintig jaren in stand, waarna zij plaats maakte voor dit oord van uitspanning. Het daarbij aangelegde haventje is eene gewone losplaats voor overzeesch slacht- en melkvee.

Zijn wij steeds in oostelijk richting voortgewandeld, bij het verlaten van Zeeburg wenden we ons noordwaarts, langs den uiteinde van den Oosterdoksdijk, tot we den Paardenboek bereiken, waar de dam door het IJ aanvangt.”

ANDERE ARTIKELEN:

2016 Oproep Steun voor elkaar
2016 Teruggaan of blijven?
2016 Sociale bijdrage supermarket het Lange Mes
2016 Viering 1-jarig bestaan buurthuis Archipel op het Makassarplein
2016 Interview met Mustapha Khaddari
2016 Interview met Jan Beerenhout
2016 Interview met Ahmed Marcouch
2016 Interview met Ahmed El Mesri
2016 Ontroerend afscheid van Rob van Veelen
2016 Het verloren gaan van idealen
2016 Welkom bij de offerfeest maaltijden
2016 Luier van der Laan pleegde zelfmoord door ophanging
2016 Boeken in de Javastraat
2016 Offerfeest voor vluchtelingen en armen
2016 Nu inschrijven taalcursussen Assadaaka!
2016 Bekende Indische Buurters
2016 Uit de geschiedenis van het Ambonplein
2016 Sprokkelingen uit de geschiedenis van het Makassarplein
2011 Cameratoezicht
2009 Radicalisering
2004 Gevoelens van onveiligheid
2004 Belwinkels in de Javastraat
2001 in het ghetto ( ode aan de indische buurt)
2000 De wisselwoningen
1994 Reality-serie Bureau Balistraat
1997 Verslaafde schiet twee agenten neer
1996 Ulu Camii
1995 An Nasr Moskee
1993 De moord op Andre Hartman
1992 Nordholt doet grote hashvangst
1988 Medewerkers bezetten ontmoetingscentrum aan Javaplantsoen
1985 Buikschot
1982 Vijftien jaar cel voor B. uit de Bankastraat
1982 Horrorhuis aan de Kramatweg
1981 Anti-Fascisten tegen Amicales
1980 Enige kraakkranten
1979 Kraakgroep Indische Buurt
1979 De Buurtwinkel
1978 De pyromaan van de Soembawastraat
1978 Anarchistisch Nonnen Front
1977 Heroine
1977 Familiedrama leidt tot hamermoord
1976 Linkse actie
1975 Bordelen en sexadressen in de Indische Buurt
1974 Buikschot uit noodweer
1973 Experiment genezing
1973 Marokkaanse, Tunesische, Spaanse en Turkse buurtgenoten opgelet
1972 Het urinoir aan de Valentijnkade
1971 Leefbaarheidsproblemen van onze buurt
1970 BB - weg ermee!
1970 Auditie voor Hair in het Bavohuis
1969 Het grootste bejaardenhuis van Nederland
1967 Etage brandt uit in de Ternatestraat
1966 1966: 8 kleuterscholen, 19 lagere scholen en 10 scholen voor voortgezet onderwijs
1965 Outsiders in de Archipel
1964 Boer Koekoek in de Indische Buurt
1964 Doopsgezind Jeugdhonk in de Tweede Atjehstraat
1964 Moord in de Perlakstraat
1961 C.P.N. demonstreert tegen atoombewapening
1960 Ernstig tramongeval
1960 Ontploffing op het Ceramplein
1959 Met getrokken pistool op de Valentijnkade
1958 Boenen ter ere Gods
1958 EVC-man afgetuigd in telefooncel
1957 Een verhoord gebed in de Gorontalostraat
1955 Jaap Brandenburg spreekt in de Archipel
1954 Europese Defensie gemeenschap = fascisme
1952 Hand verloren aan de Riouwstraat
1951 Militaire oefeningen in de Indische Buurt
1950 Overtreding van het hamsterverbod
1950 Jopie en Louis Agterberg en Frantiszek Janiga
1949 Wielerronde Indische Buurt
1949 Dienstweigering aan de Gorontalostraat
1948 Koningin Juliana bezoekt de Indische Buurt
1948 Waarheidswinkel
1946 Herbegraving Jelle Posthuma
1945 Meester Padding
1945 Ontspanningsvereniging Flevo
1945 Schietpartij op de Dam
1945 Katja, beul van Vught
1944 Hongerwinter
1943 N.S.B.-ers
1943 Bommen op de Eltheto!
1942 Max Blokzijl spreekt
1942 Jeugdstorm marcheert!
1942 Zum Stehlen ausgeschickt
1941 Moord in de Javastraat
1941 Februaristaking in de Indische Buurt
1941 De Veemarkt veroverd op de Joden!
1941 W.A. actief in de Javastraat
1941 De vermoording van de Joodse Indische Buurt
1941 Ds. Tonnon
1941 De verwijdering van Joodse leerlingen van de Ambachtschool aan het Timorplein
1940 Bommen op de buurt
1940 Zwartepoorte kampioen...
1940 Inzameling voor gebombardeerd Rotterdam
1940 Oorlog in de Indische Buurt
1939 Shell Sportpark
1939 Pontificale hoogmis
1938 Het oude Zeeburg verdwijnt
1937 Jeugddag Indische Buurt
1937 Tuchteloze jeugd
1937 Razzia in de Padangstraat
1936 RK vroedvrouwen
1936 Revolutiebouw
1935 Fietsplaatjes
1935 Een tweede wijkpredikant voor de Elthetokerk
1935 De Rimboe wordt Huize Ambon
1935 Don Bosco-huis
1934 Het mastenbos aan de Insulindeweg
1934 Amsterdamsch Genootschap voor Werkverschaffing voor Onvolwaardigen
1934 Weigering Wilhelmus te zingen
1933 Het Thälmann-huis
1933 Pastoor van der Wiel
1933 Drie Duitsers
1933 Gered uit de greep van Hitler
1933 Clubgebouw Archipel
1933 Centraal Comité tegen de Radiowoeker versus Radiocentrale Broertjes
1932 Liefdesdrama in de Minahassastraat
1932 Liefdestwist?
1932 Werkloozen Strijd Comité Obistraat
1932 Agitprop vanuit de Minahassastraat
1932 Brief van een Roomsch kameraadje
1932 Samuel Verdoner, de laatste gazzen van de Indische Buurt
1931 Hersteld Luthers aan de Toministraat
1931 Rotte vis
1931 Iepen
1931 Eigenaar steenloods velt steenzetter met hamer
1931 Verkiezingsstrijd tussen C.H.U. en A.R.P.
1931 Brand in de Javastraat
1931 Optreden van Corry Vonk in het Bavohuis
1931 Het massaal spreekkoor
1930 De Nederlandse vlag misbruikt
1930 Het jonge Pieter Jellen-werk
1930 Pater Bijlhout gaat naar de Oost
1930 Joyriding
1930 Politietoezicht
1930 Gereformeerd
1930 De markt in de Javastraat
1930 Een bibliotheek voor de Indische Buurt
1930 Onhoudbare toestand bij tunnel Zeeburgerdijk
1929 Lourdes
1929 Vrijgekocht door missievriendjes
1929 Aanhouding diamantbewerker in Ombilinstraat
1929 Moord in de Gerardus Majella
1929 Venters zien geen uitweg
1929 Consultatiebureau aan de Baweanstraat
1928 Niasplein wordt Makassarplein
1928 Esperantovereniging Tagigas en l'Oriento
1928 Rechouwous-jeugd op stap
1928 Gebouw de Schakel
1928 Blind
1927 Buurtvereniging Ceram
1927 Verzuiling in het jeugdwerk
1927 Onmin in de Boetonstraat
1927 Bakkers
1927 De voorlopers van de A.H. Gerhardschool
1927 Rechercheur Kok: de eerste drugsdode in de Indische Buurt
1926 Afsluiting van de Diemerdijk
1926 Schutting
1926 Opening R.K. meisjesschool Ambonplein
1926 Het lokaal van het Leger des Heils
1926 Een wandeling door de nieuwe 'Archipelwijk'
1925 Het Zeeburgerdorp
1925 Demping van de Polderwetering
1925 Wijding
1925 Rechouwous, de Joodsche Vereeniging voor de Indische Buurt
1925 Geen man, geen cent voor het leger
1925 De rode vlag vanuit Niasstraat 61
1925 Groepsgebouw de Toorts
1925 Jan Ceton, onderwijzer aan de Bankastraat, communist
1924 Elthetokerk, bouw en opening
1924 Nieuwe straten
1924 De aanleg van de Riouwstraat
1924 Winkelweek Indische Buurt
1924 De oprichting van de Eerste Elthetoschool aan de Riouwstraat
1922 Premiewoningen voor arbeiders
1921 Een jongen, die een meisje bleek
1921 De storm
1921 Het Java-Kwartier
1921 Christelijke propaganda
1920 Een gouden swastika voor mevrouw Vrij
1920 Kinderspel in de jaren tien en twintig
1919 Moord in de Djambistraat
1918 Brand bij café Koopmans
1918 De aanleg van het Zuiderzeepark
1917 Broodoproer en revolutie
1917 Militairen maken de buurt onveilig
1917 Abortus aan de Zeeburgerdijk
1916 Zeeburgerkermis
1916 Onteigening bouwgronden
1915 Slaat den smeris dood
1914 Mene Tekel
1914 De Wild-West-Show van Texas-Tex
1914 Het noodziekenhuis aan de Zeeburgerdijk
1913 Nieuwe tramplannen
1913 Het Bavohuis
1912 Wijkgebouw Eltheto: de eerste jaren
1911 De Berlageblokken
1911 Eigen Haard bouwt Lombokstraat, Lampongstraat en Padangstraat
1911 Vereeniging voor onderwijs op Gereformeerde Grondslag
1911 Nieuw stratenplan
1911 De blindeninrichting aan de Celebesstraat
1909 De communistische Indische Buurt
1908 Jacob Pierik verdrinkt
1908 De bouwmaatschappij tot verkrijging van eigen woningen
1907 Smit springt uit het raam
1906 Stadstrand
1906 De Sabbathpaal op de Zeeburgerdijk
1905 Balistraat 48
1905 Fietsverbod
1905 Smokkelroute Zeeburgerdijk
1905 Uitslag eerste verkiezingen Indische Buurt
1905 Zweminrichting aan het Nieuwe Diep
1905 Theosofische Uitgeverszaak "Gnosis"
1903 Nieuw Muiderpoortstation
1903 Kinderlokker
1903 Moord in de Celebesstraat
1903 Derde Ambachtschool aan het Timorplein
1903 Politie in de Indische Buurt
1903 Dagpauwoog
1902 Een tramritje
1902 Arabieren
1902 Doorgang Eerste van Swindenstraat-Javastraat
1902 Relletjes in de Javastraat
1902 Illegaal caféwezen
1901 Een wandeling met Jac. P. Thijsse
1901 De wielerbaan
1900 Bierdrinkende jeugd
1900 Een nieuwe school aan de Bankastraat
1899 Snorrende kogel
1897 Floretstoot door het hoofd
1897 Bouw van de Indische Buurt
1895 De lijnbaan
1894 Halte Zeeburgerdijk
1893 Vereeniging buiten de Muiderpoort
1891 Vingertop
1890 Civiele werken rond de Zeeburgerdijk
1889 De tramomnibus
1889 Zeearend aan de Zeeburgerdijk
1887 Hotel Zeeburg
1886 Het tweede abbatoir
1886 Ergerlijk dronkemanstoneel
1882 Een dierenvriend
1881 De eerste scholen aan de Zeeburgerdijk
1881 Onzedelijke taferelen
1881 Een drankzuchtig hoekje
1880 Ringslangen
1880 Onderweg Zeeburgerdijk bestraat
1877 Een wandeling
1877 Spoorwegongeluk aan de Zeeburgerdijk
1877 Verplaatsing van de Veemarkt
1876 Gemeente Nieuwer-Amstel, Gemeente Diemen, Gemeente Amsterdam
1862 De Zeeburgerdijk als vuilnisbelt
1854 Driedubbele moord aan de Ringdijk
1844 Revolutionair aan de Oetewaelerweg
1804 Harddraverij
1761 De proef van de cole ANTIPIRIQUE
1756 Runderpest in Zeeburg
1744 Buitenplaats te huur aan de Hogendyk
1739 Een vondeling aan de Hogedijk
1733 Paalworm
1733 Oude Geele Vliegende Haerige Windhond
1714 Opening Joodse begraafplaats
1681 Verslibbing
1663 Herberg Zeeburg
1651 De Zeeburgerdijk breekt door
1647 Herberg 't Vosje
1631 Watermolen en gemaal
1563 Mijlpaal
1328 Outersdorp
1307 Zeeburgerdijk was Sint Anthonisdijk

 

Advertenties