Relletjes in de Javastraat

In 1901 begint de bouw in de Javastraat en in 1902 worden huizen opgeleverd. Bij werkstakingen van opperlieden worden deze door de aannemers zoveel mogelijk tegemoet gekomen, in verband met een verplichte oplevertermijn van de woningen. De Telegraaf schrijft in januari 1902 over de staking:

In de werkzaamheden, tot dusver door het ongewoon zachte winterweer begunstigd, is nu eenige stremming gekomen. Wanhopig heffen onder de grijze, lichtblauw en zilvergrijs geplekte winterlucht vele in aanbouw zijnde huizen hun stukken muren. De vensterkozijnen, gapende holten zonder oogen, staren u spookachtig aan. Alles vraagt: laat ons niet in den steek.

Aan wie de schuld? Aan de opperlieden die het werk gestaakt hebben. De opperlieden zeggen dat zij het niet helpen kunnen, want dat zij te weinig loon krijgen; daarom vragen zij, naar ons werd medegedeeld 10 cent meer voor elke 1000 steenen, die zij naar boven dragen. Langs het spoorhek, stond een groepje stakers. Daar vernamen wij, dat zij ongeveer 60 in getal zijn. Maar de metselaars kunnen nu ook niet voort en een paar zandkruiers uiten hun vrees, dat zij nu vanavond ook gedaan krijgen. ‘t Is daarom te hopen, dat het geschil spoedig wordt bijgelegd. Naar de hoofdman ons vertelde, moet daarop wel kans bestaan en zal de staking binnen een paar dagen geëindigd zijn.

De staking duurt voort. Werkwilligen, zoals 17 stenensjouwers die in maart 1902 door de politie naar huis worden gebracht, worden bedreigd door de stakers. De politie weet door bruggen en de spoorwegovergang af te zetten de werklieden veilig de buurt uit te krijgen.

In april 1902 komt het uiteindelijk tot rellen.

Vier werklieden, zoogenaamde onderkruipers, die van hun werk in de Javastraat onder politiebegeleide naar hunne woningen gebracht werden, ondervonden veel last van een groot aantal stakers, door wie ze gevolgd werden. In de Koningstraat aangekomen, was het publiek gaandeweg tot eene groote volksmenigte aangegroeid, die al schreeuwende en scheldende het viertal achtervolgde. Daar er met steenen werd gegooid en de menigte begon op te dringen, was de politie met de vier werklieden genoodzaakt, een schuilplaats te zoeken in het bureau Oudebrugsteeg. Voor dit bureau werd tot het publiek met de getrokken wapenstok uiteen gedreven. Van de sabel behoefde gelukkig geen gebruik gemaakt te worden. Twee personen, een man een een vrouw, werden gearresteerd.

Uiteindelijk wordt de opperliedenstaking, die in de Indische Buurt begonnen was maar zich op den duur door de hele stad verspreid had, half april 1902 opgeheven.

In deze eerste bouwperiode wordt veel gestaakt, onder andere door de bootwerkers, die hun staking winnen, en ook door de voerlieden. Uiteraard trachten de vervoerders ‘onderkruipers’ in te zetten. Dit leidt begin 1903 weer tot een incident, ditmaal op de Zeeburgerdijk. De Tijd bericht op 23 januari:

Gisterenmorgen reed op den Zeeburgerdijk een met paard bespannen wagen geladen met cokes. De voerman werd door een troep stakers zeer ernstig bemoeilijk. Hij-zelf werd van den bok gehaald en mishandeld, het tuig van het paard werd stukgesneden en de wielen werden van de wagen geschroefd.

Grote opwinding brengt ook met zich mee de grote spoorwegstaking van 1903. Vanaf de Zeeburgerdijk worden in april 1903 door stakende spoorwegarbeiders pogingen gedaan door het uitbreken van latten uit de houten omheining zich toegang tot de spoorlijn te verschaffenm maar dit wordt hen door een militaire patrouille onmogelijk gemaakt. Elders, nabij het Entrepotdok, weet iemand op de lijn te komen, maar wordt door een bajonetprik van een korporaal op betere gedachten gebracht. Deze staking wordt door de arbeiders zoals bekend verloren.

Ook de grondwerkers staken in april 1903, zodat de bouw van de Indische Buurt wederom stilvalt. Zij eisen een loon van 25 cent per uur en brengen een manifest uit om hun eisen toe te lichten. Het Algemeen Handelsblad van 15 april citeert hieruit:

“Waarom zullen we het verhelen? De nood is hoog gestegen! Wij behoeven het niet te verhelen; het is overbodig te zwetsen op welstand en daarmede de aannemer te doen gelooven, dat er geen honger zou worden gelegen. Ze mogen het gerust weten, dat verleden week een stakende grondwerker betrapt werd op het verorberen van een korst brood, die bij een boom lag en waaraan de honden reeds hadden geknaagd.”

De aannemers houden echter voet bij stuk en de aannemer die de ondergrond van de Indische Buurt aan het bouwrijpmaken is, draait zelfs eerdere concessies zelfs terug onder druk van zijn mede aannemers. Het gaat hard tegen hard.

In de gewone vergadering van hedenmorgen werd aan de stakers meegedeeld, dat de aannemer van het groote zandwerk aan den Zeeburgerdijk, die in het begin der staking aan de eischen had toegegeven, thans onder pressie van andere aannemers het werk heeft stil gelegd en het alleen weer wil laten hervatten tegen de oude loonvoorwaarden. De bij dit werk betrokken arbeiders hebben unaniem geweigerd hierop in te gaan.

Het is ons helaas niet bekend hoe deze krachtmeting is afgelopen.

In 1909 is er weer sprake van een bouwstaking; dit maal van de stucadoors. Weer wordt gepost tegen onderkruipers. In 1910 staken grondwerkers die het nieuwe persriool in de Zeeburgerdijk moeten aanleggen korte tijd.

Een nieuwe, meer heftige confrontatie tussen stakers en het gezag vindt plaats in 1911 tijdens de internationale zeeliedenstaking: de zogenaamde Bloednacht van Kattenburg. Er valt hierbij in Kattenburg een dode en op de Zeeburgerdijk wordt geschoten en bij een werkwillige de ramen ingegooid. In 1913 wordt het werk weer eens stilgelegd door de betonwerkers, waarbij de timmerlieden zich uit solidariteit aansluiten. Hierdoor komt met name enige tijd stilstand in de bouw van woningen en een school in het gedeelte van de Indische Buurt tussen Borneostraat en Zeeburgerdijk.

In 1921 wordt bij de derde fase van de bouw van de Indische Buurt, tussen Molukkenstraat, Zeeburgerdijk en Joodse begraafplaats wederom enige tijd gestaakt. Ditmaal zijn het de grondwerkers die bezig zijn met het ophogen van de ondergrond en verhoging van het weekloon eisen.

In 1924 wordt tijdens een werkstaking bij Werkspoor een werkwillige ernstig mishandeld op de Zeeburgerdijk, aldus een bericht in het Algemeen Handelsblad van 10 oktober 1924:

Vervolgens stond ter zake van openlijke geweldpleding terecht een 31-jarige man, die op 4 Juni l.l. tijdens de werkstaking bij “Werkspoor” een werkwillige zou hebben mishandeld. Bedoelde werkwillige werd in den namiddag van 4 Juni op den Zeeburgerdijk door niet minder dan 50 personen gemolesteerd. Zij scholden hem uit voor “mafferd” en van alle kanten ontving hij van zijn belagers slagen, trappen en stompen. Ten slotte wist hij zich los te rukken en de helden te ontloopen. Volgens de tenlastelegging heeft beklaagde zich te midden der aanvallers bevonden en zich eveneens aan de mishandeling schuldig gemaakt.

De beklaagde ontkende: hij is bij het voorgevallene niet aanwezig geweest. De aangevallene verklaarde den bekl. er niet bij te hebben gezien. Vier dagen later kwam een politie-agent bij hem om te vragen of hij van het geval geen werk wilde maken, doch hij vond ‘t maar veiliger bij de politie geen aangifte te doen. De bedoelde agent van politie verklaarde gezien te hebben, dat bekl. zich te midden van de stakers bevond en dat bekl. aan de mishandelingen heeft meegedaan. Hij achtervolgde hem op de fiets en sprak hem bij de Celebesstraat aan. De bekl. liep toen hard weg. Later kwam hij zijn adres te weten en op 4 Juli vervoegde hij zich een bekl.’s woning, bij welke gelegenheid bekl. den agent minder vriendelijk ontving.

Het O.M. is door het verhaal niet overtuigd en schorst de zaak voor aanvullend onderzoek.

Vanaf eind oktober 1926 is er sprake van een staking van 18 schilders aan de Zeeburgerdijk (hoek Molukkenstraat), die geproclameerd is door de R.K. Bouwarbeidersbond, de Moderne Schildersgezellenbond en de Federatie van Bouwarbeiders, die tot april 1927 aanhoudt. Daar bij een werk van dezelfde aannemer Bakker in Amsterdam West een 300-tal arbeiders ongeregeldheden veroorzaakt waarbij ook met een revolver geschoten wordt, worden drie schilders van de Zeeburgerdijkstaking wegens medeplichtigheid gearresteerd. De staking eindigt uiteindelijk omdat patroon De Vries het werk geheel en al staakt, waarna een nieuwe patroon Hartman het werk overneemt en de schilders de gevraagde fl. 375 per huis wil geven (in plaats van fl. 247,50 door Bakker) en de ontslagen schilders weer in dienst neemt.

Dat wat betreft de stakingsgeschiedenis van de bouw van de Indische Buurt.

ANDERE ARTIKELEN:

2016 Oproep Steun voor elkaar
2016 Teruggaan of blijven?
2016 Sociale bijdrage supermarket het Lange Mes
2016 Viering 1-jarig bestaan buurthuis Archipel op het Makassarplein
2016 Interview met Mustapha Khaddari
2016 Interview met Jan Beerenhout
2016 Interview met Ahmed Marcouch
2016 Interview met Ahmed El Mesri
2016 Ontroerend afscheid van Rob van Veelen
2016 Het verloren gaan van idealen
2016 Welkom bij de offerfeest maaltijden
2016 Luier van der Laan pleegde zelfmoord door ophanging
2016 Boeken in de Javastraat
2016 Offerfeest voor vluchtelingen en armen
2016 Nu inschrijven taalcursussen Assadaaka!
2016 Bekende Indische Buurters
2016 Uit de geschiedenis van het Ambonplein
2016 Sprokkelingen uit de geschiedenis van het Makassarplein
2011 Cameratoezicht
2009 Radicalisering
2004 Gevoelens van onveiligheid
2004 Belwinkels in de Javastraat
2001 in het ghetto ( ode aan de indische buurt)
2000 De wisselwoningen
1994 Reality-serie Bureau Balistraat
1997 Verslaafde schiet twee agenten neer
1996 Ulu Camii
1995 An Nasr Moskee
1993 De moord op Andre Hartman
1992 Nordholt doet grote hashvangst
1988 Medewerkers bezetten ontmoetingscentrum aan Javaplantsoen
1985 Buikschot
1982 Vijftien jaar cel voor B. uit de Bankastraat
1982 Horrorhuis aan de Kramatweg
1981 Anti-Fascisten tegen Amicales
1980 Enige kraakkranten
1979 Kraakgroep Indische Buurt
1979 De Buurtwinkel
1978 De pyromaan van de Soembawastraat
1978 Anarchistisch Nonnen Front
1977 Heroine
1977 Familiedrama leidt tot hamermoord
1976 Linkse actie
1975 Bordelen en sexadressen in de Indische Buurt
1974 Buikschot uit noodweer
1973 Experiment genezing
1973 Marokkaanse, Tunesische, Spaanse en Turkse buurtgenoten opgelet
1972 Het urinoir aan de Valentijnkade
1971 Leefbaarheidsproblemen van onze buurt
1970 BB - weg ermee!
1970 Auditie voor Hair in het Bavohuis
1969 Het grootste bejaardenhuis van Nederland
1967 Etage brandt uit in de Ternatestraat
1966 1966: 8 kleuterscholen, 19 lagere scholen en 10 scholen voor voortgezet onderwijs
1965 Outsiders in de Archipel
1964 Boer Koekoek in de Indische Buurt
1964 Doopsgezind Jeugdhonk in de Tweede Atjehstraat
1964 Moord in de Perlakstraat
1961 C.P.N. demonstreert tegen atoombewapening
1960 Ernstig tramongeval
1960 Ontploffing op het Ceramplein
1959 Met getrokken pistool op de Valentijnkade
1958 Boenen ter ere Gods
1958 EVC-man afgetuigd in telefooncel
1957 Een verhoord gebed in de Gorontalostraat
1955 Jaap Brandenburg spreekt in de Archipel
1954 Europese Defensie gemeenschap = fascisme
1952 Hand verloren aan de Riouwstraat
1951 Militaire oefeningen in de Indische Buurt
1950 Overtreding van het hamsterverbod
1950 Jopie en Louis Agterberg en Frantiszek Janiga
1949 Wielerronde Indische Buurt
1949 Dienstweigering aan de Gorontalostraat
1948 Koningin Juliana bezoekt de Indische Buurt
1948 Waarheidswinkel
1946 Herbegraving Jelle Posthuma
1945 Meester Padding
1945 Ontspanningsvereniging Flevo
1945 Schietpartij op de Dam
1945 Katja, beul van Vught
1944 Hongerwinter
1943 N.S.B.-ers
1943 Bommen op de Eltheto!
1942 Max Blokzijl spreekt
1942 Jeugdstorm marcheert!
1942 Zum Stehlen ausgeschickt
1941 Moord in de Javastraat
1941 Februaristaking in de Indische Buurt
1941 De Veemarkt veroverd op de Joden!
1941 W.A. actief in de Javastraat
1941 De vermoording van de Joodse Indische Buurt
1941 Ds. Tonnon
1941 De verwijdering van Joodse leerlingen van de Ambachtschool aan het Timorplein
1940 Bommen op de buurt
1940 Zwartepoorte kampioen...
1940 Inzameling voor gebombardeerd Rotterdam
1940 Oorlog in de Indische Buurt
1939 Shell Sportpark
1939 Pontificale hoogmis
1938 Het oude Zeeburg verdwijnt
1937 Jeugddag Indische Buurt
1937 Tuchteloze jeugd
1937 Razzia in de Padangstraat
1936 RK vroedvrouwen
1936 Revolutiebouw
1935 Fietsplaatjes
1935 Een tweede wijkpredikant voor de Elthetokerk
1935 De Rimboe wordt Huize Ambon
1935 Don Bosco-huis
1934 Het mastenbos aan de Insulindeweg
1934 Amsterdamsch Genootschap voor Werkverschaffing voor Onvolwaardigen
1934 Weigering Wilhelmus te zingen
1933 Het Thälmann-huis
1933 Pastoor van der Wiel
1933 Drie Duitsers
1933 Gered uit de greep van Hitler
1933 Clubgebouw Archipel
1933 Centraal Comité tegen de Radiowoeker versus Radiocentrale Broertjes
1932 Liefdesdrama in de Minahassastraat
1932 Liefdestwist?
1932 Werkloozen Strijd Comité Obistraat
1932 Agitprop vanuit de Minahassastraat
1932 Brief van een Roomsch kameraadje
1932 Samuel Verdoner, de laatste gazzen van de Indische Buurt
1931 Hersteld Luthers aan de Toministraat
1931 Rotte vis
1931 Iepen
1931 Eigenaar steenloods velt steenzetter met hamer
1931 Verkiezingsstrijd tussen C.H.U. en A.R.P.
1931 Brand in de Javastraat
1931 Optreden van Corry Vonk in het Bavohuis
1931 Het massaal spreekkoor
1930 De Nederlandse vlag misbruikt
1930 Het jonge Pieter Jellen-werk
1930 Pater Bijlhout gaat naar de Oost
1930 Joyriding
1930 Politietoezicht
1930 Gereformeerd
1930 De markt in de Javastraat
1930 Een bibliotheek voor de Indische Buurt
1930 Onhoudbare toestand bij tunnel Zeeburgerdijk
1929 Lourdes
1929 Vrijgekocht door missievriendjes
1929 Aanhouding diamantbewerker in Ombilinstraat
1929 Moord in de Gerardus Majella
1929 Venters zien geen uitweg
1929 Consultatiebureau aan de Baweanstraat
1928 Niasplein wordt Makassarplein
1928 Esperantovereniging Tagigas en l'Oriento
1928 Rechouwous-jeugd op stap
1928 Gebouw de Schakel
1928 Blind
1927 Buurtvereniging Ceram
1927 Verzuiling in het jeugdwerk
1927 Onmin in de Boetonstraat
1927 Bakkers
1927 De voorlopers van de A.H. Gerhardschool
1927 Rechercheur Kok: de eerste drugsdode in de Indische Buurt
1926 Afsluiting van de Diemerdijk
1926 Schutting
1926 Opening R.K. meisjesschool Ambonplein
1926 Het lokaal van het Leger des Heils
1926 Een wandeling door de nieuwe 'Archipelwijk'
1925 Het Zeeburgerdorp
1925 Demping van de Polderwetering
1925 Wijding
1925 Rechouwous, de Joodsche Vereeniging voor de Indische Buurt
1925 Geen man, geen cent voor het leger
1925 De rode vlag vanuit Niasstraat 61
1925 Groepsgebouw de Toorts
1925 Jan Ceton, onderwijzer aan de Bankastraat, communist
1924 Elthetokerk, bouw en opening
1924 Nieuwe straten
1924 De aanleg van de Riouwstraat
1924 Winkelweek Indische Buurt
1924 De oprichting van de Eerste Elthetoschool aan de Riouwstraat
1922 Premiewoningen voor arbeiders
1921 Een jongen, die een meisje bleek
1921 De storm
1921 Het Java-Kwartier
1921 Christelijke propaganda
1920 Een gouden swastika voor mevrouw Vrij
1920 Kinderspel in de jaren tien en twintig
1919 Moord in de Djambistraat
1918 Brand bij café Koopmans
1918 De aanleg van het Zuiderzeepark
1917 Broodoproer en revolutie
1917 Militairen maken de buurt onveilig
1917 Abortus aan de Zeeburgerdijk
1916 Zeeburgerkermis
1916 Onteigening bouwgronden
1915 Slaat den smeris dood
1914 Mene Tekel
1914 De Wild-West-Show van Texas-Tex
1914 Het noodziekenhuis aan de Zeeburgerdijk
1913 Nieuwe tramplannen
1913 Het Bavohuis
1912 Wijkgebouw Eltheto: de eerste jaren
1911 De Berlageblokken
1911 Eigen Haard bouwt Lombokstraat, Lampongstraat en Padangstraat
1911 Vereeniging voor onderwijs op Gereformeerde Grondslag
1911 Nieuw stratenplan
1911 De blindeninrichting aan de Celebesstraat
1909 De communistische Indische Buurt
1908 Jacob Pierik verdrinkt
1908 De bouwmaatschappij tot verkrijging van eigen woningen
1907 Smit springt uit het raam
1906 Stadstrand
1906 De Sabbathpaal op de Zeeburgerdijk
1905 Balistraat 48
1905 Fietsverbod
1905 Smokkelroute Zeeburgerdijk
1905 Uitslag eerste verkiezingen Indische Buurt
1905 Zweminrichting aan het Nieuwe Diep
1905 Theosofische Uitgeverszaak "Gnosis"
1903 Nieuw Muiderpoortstation
1903 Kinderlokker
1903 Moord in de Celebesstraat
1903 Derde Ambachtschool aan het Timorplein
1903 Politie in de Indische Buurt
1903 Dagpauwoog
1902 Een tramritje
1902 Arabieren
1902 Doorgang Eerste van Swindenstraat-Javastraat
1902 Relletjes in de Javastraat
1902 Illegaal caféwezen
1901 Een wandeling met Jac. P. Thijsse
1901 De wielerbaan
1900 Bierdrinkende jeugd
1900 Een nieuwe school aan de Bankastraat
1899 Snorrende kogel
1897 Floretstoot door het hoofd
1897 Bouw van de Indische Buurt
1895 De lijnbaan
1894 Halte Zeeburgerdijk
1893 Vereeniging buiten de Muiderpoort
1891 Vingertop
1890 Civiele werken rond de Zeeburgerdijk
1889 De tramomnibus
1889 Zeearend aan de Zeeburgerdijk
1887 Hotel Zeeburg
1886 Het tweede abbatoir
1886 Ergerlijk dronkemanstoneel
1882 Een dierenvriend
1881 De eerste scholen aan de Zeeburgerdijk
1881 Onzedelijke taferelen
1881 Een drankzuchtig hoekje
1880 Ringslangen
1880 Onderweg Zeeburgerdijk bestraat
1877 Een wandeling
1877 Spoorwegongeluk aan de Zeeburgerdijk
1877 Verplaatsing van de Veemarkt
1876 Gemeente Nieuwer-Amstel, Gemeente Diemen, Gemeente Amsterdam
1862 De Zeeburgerdijk als vuilnisbelt
1854 Driedubbele moord aan de Ringdijk
1844 Revolutionair aan de Oetewaelerweg
1804 Harddraverij
1761 De proef van de cole ANTIPIRIQUE
1756 Runderpest in Zeeburg
1744 Buitenplaats te huur aan de Hogendyk
1739 Een vondeling aan de Hogedijk
1733 Paalworm
1733 Oude Geele Vliegende Haerige Windhond
1714 Opening Joodse begraafplaats
1681 Verslibbing
1663 Herberg Zeeburg
1651 De Zeeburgerdijk breekt door
1647 Herberg 't Vosje
1631 Watermolen en gemaal
1563 Mijlpaal
1328 Outersdorp
1307 Zeeburgerdijk was Sint Anthonisdijk

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s