De Indische Buurt in Amsterdam Oost

Zeeburgerdijk was Sint Anthonisdijk

Advertenties

De Zeeburgerdijk is zeer oud. Er wordt al van het bestaan van een zeedijk ter plekke melding van gemaakt in een privilegie van Bisschop Guy van Henegouwen in 1307 (“[…] dat alle dijkregten moeten worden beregt op den dijk, en dat dit vast en gedurig sal staende blijven”). Vermoedelijk dateert de dijk uit de dertiende eeuw, wanneer elders in Nederland ook de bedijkingen van de grote rivieren plaatsvinden. Dat de dijk in ieder geval voor 1300 aangelegd zal zijn laat zich ook afleiden uit het bestaan van de binnendijkse dorpen Oetewaal in 1308 (als Otewaal genoemd in de rekeningen van het Graafschap Holland) en Outersdorp, dat in in 1328 genoemd wordt. Mogelijk is de dijk aangelegd of in ieder geval versterkt na de definitieve vestiging van het gezag van de Graaf van Holland in 1288. Voor deze tijd is vermoedelijk sprake geweest van lage kades, zoals elders langs de kust van de Zuiderzee.

In 1388 wordt door Ruwaard Albrecht, Heer van Nieuwer-Amstel en Oetewaal, aan zeven schepenen de inspectie van de zeedijk opgedragen, van wie er overigens altijd één vertegenwoordiger van het dorp Oetewaal moet zijn. Op de zeedijk mogen volgens de regeling van 1388 alleen gewaarmerkte varkens (‘gheringede verken’) lopen en in het geheel geen ander vee. Hieruit ontstaat vermoedelijk de term ‘Sint Anthonis varken’, waarnaar verwezen wordt door Walich Sywaertsz, apotheker en ouderling van de Oude Kerk, in zijn tractaatje van 1604 Roomsche mysterien ontdekt, als hij schrijft dat Sint Anthonis in Amsterdam boven alle heiligen “vercooren is gheweest, omdat hy hier best bekent was: overmits zyne Verckens daghelijcx langes straat liepen, met zijn Schelle aan den hals.”

De dijk heet vanaf de oprichting van het Sint Anthoniesgasthuis of Leprozenhuis rond 1400 (buiten de poorten aan de oostzijde van de stad), Sint Anthonisdijk, en loopt van de Sint Anthonispoort (nu de Waag op de Nieuwmarkt) naar Diemen en verder naar Muiden. Ten zuiden van de Sint Anthonisdijk bevindt zich ter hoogte van de huidige Indische Buurt in die tijd nogal drassig land, dat in verbinding staat met het Diemermeer (die later Watergraafsmeer zal heten).

De gevolgen van de rampzalige Sint Elisabethsvloed van 1421 noodzaken de autoriteiten tot verdere versterking van de bestaande dijken over te gaan en – wegens een doorbraak in 1422 waarbij het huidige Nieuwe Diep ontstaat – met name de dijk langs de Zuiderzee te verhogen. In 1437 wordt het hoogheemraad-schap van Zeeburg en Diemerzeedijk opgericht op een en ander tot stand te brengen. In 1440 wordt onder Philips van Bourgondië bepaald dat de dijk voortaan twee keer per jaar geschouwd zal worden. Hierbij wordt “op de requeste van de Hollandsche en Stigtse ingesetenen” bepaald “dat voortaen onsen Baljuw van Amstelland, die nu is, of namaels wesen sal die Bolwerken en platinge van hout en ijser gemaakt, buiten en binnen Ypensloot jaerlijksch schouwen sal ten tweeën tijden, als op St. Odulphusdag en op St. Lambertsdag met den Waerluiden in den dijkagie voorz. te weeten met: Een waerdsman uit Muiden. Een uit Weesp. Een uit Weespercarspel. Een uit Loosdrecht. Een uit Loenen. Den jongsten Burmemeester onzer Stede van Amsterdam. Een waerdsman uit Kortenhoef. Een uit Breukelen. Een uit Abcoude en Een uit Nigtevegt.”

De hoge kosten van het dijkonderhoud worden naar Amsterdamse regelgeving in 1466 (in 1485 geconfirmeerd door keizer Maximiliaan), omgeslagen over “dijkplichtigen”, die al naar de grootte van hun aan de dijk grenzend land mee betalen. Inmiddels komt er van dijkonderhoud lang niet altijd veel terecht en komt het tot dijkdoorbraken in 1508 en 1509. Daarom wordt de wetgeving in 1509 aangescherpt en wordt niet alleen meer geschouwd, maar ook kort na de schouw gecontroleerd of noodzakelijke maatregelen ook daadwerkelijk worden doorgevoerd. Hoge boetes worden gesteld op nalatigheid, zodat de toestand van de dijk in korte tijd sterk vooruitgaat.

De Sint Anthonisdijk speelt een belangrijke rol in het begin van de Tachtigjarige Oorlog. Eerst landen er de (calvinistische) geuzen onder Lumey, die de omgeving plunderen maar er niet in slagen Amsterdam te veroveren, omdat ze door de Rooms Katholieke burgers verdreven worden. In 1573 gebruikt Alva de dijk om Spaanse hulptroepen en proviand naar Holland te voeren. Kort hierop wordt de dijk in opdracht van Willem van Oranje door 800 geuzen onder Sonoy heroverd. Sonoy steekt de dijk aan oostzijde door en legt op het ontstane dijkeiland – nabij de Ypeslotersluis – een schans aan, van waaruit hij de hele oostzijde van Amsterdam onder controle heeft. Een aanval van de Amsterdammers op de schans mislukt. De van van Muiden komende Spaanse overmacht slaagt er echter in de dijk ter heroveren, waarbij de actie van geus Jan Haring van Hoorn aan het nageslacht is overgeleverd: hij zou in zijn ééntje met een groot slagzwaard de Spanjaarden lange tijd hebben tegengehouden, waarna hij in de golven zou zijn ontkomen. Sonoy op zijn beurt weet zich opnieuw op de dijk te vestigen, nu dichter bij de lokatie van de huidige Herberg Zeeburg. Zoals bekend weet Willem van Oranje uiteindelijk de Spanjaarden uit Nederland te verdrijven.

In 1629 wordt de Zeeburgerdijk doorgestoken, om op die manier door inundatie de Spanjaarden op een afstand te houden, die inmiddels tot Amersfoort opgerukt zijn. Sinds 1631, wanneer de ingezetenen van Outersdorp toestemming krijgen om de hele zogenaamde Oetewaler of Over-Amstelsche polder rondom te bedijken, wordt de waterstand van de polder rond Outersdorp gereguleerd door de Oetewaler Molen.

In 1651 vindt ter hoogte van Jaap Hannis (niet ver van huidige Gemeenlandshuis) een grote doorbraak van de Zeeburgerdijk plaats, de Sint Pietersvloed, waarbij de hele Watergraafsmeer onderloopt en ook enige braken in de polder Over Amstel onstaan, die later weer gedempt zullen worden. In 1672 wordt de dijk voor de tweede maal – nu bij Muiderberg – opzettelijk doorgestoken door de Franse generaal Condé. Zie hiernaast een kaart van de polder kort na het dempen van beide braken in 1725.

In de achttiende eeuw staat de Sint Anthonisdijk inmiddels als de Hoogen Dijk of Muiderdyk bekend. Aan de buitenzijde van de dijk van de stadsrand tot aan Herberg Zeeburg zijn inmiddels vanaf 1657 de Stadsrietlanden ontstaan; tussen deze voormalige zeedijk en de nieuwe landen ligt de Nieuwe Vaart. Er is weinig bebouwing in de polder. De grenzen van Outerdorp strekken zich westwaarts over de gedempte braak tot aan Herberg Het Vosje uit.

In de loop van de negentiende eeuw zal de dan inmiddels genoemde Zeeburgerdijk (genoemd naar de zeventiende-eeuwse vesting Seeburg; de naam Zeeburgerdijk dateert echter pas vanaf ergens halverwege de negentiende eeuw) steeds meer bewoond raken, vooral vanaf start bouw van de Indische Buurt. Sinds oudsher liggen aan de dijk de befaamde herbergen Herberg Zeeburg (men kan in de negentiende eeuw naar dit café met speeltuin vanaf het stationseiland toevaren) en Herberg ‘t Vosje. Verder zijn er enige bekende buitenplaatsen, zoals Zeerust en Vreebest. In de negentiende eeuw zijn aan de Zeeburgerdijk nog meer pleziertuinen te vinden, zoals Land en IJzigt, maar ook industriële instellingen zoals Zaagmolen het Fortuin. De houtzagerij, die in eerste instantie in de gedempte Groote Braak gepland was, maar uiteindelijk aan de buitenzijde van de Zeeburgerdijk, in de Stadsrietlanden wordt gerealiseerd, heeft als afzetmarkt de scheepstimmerwerven op de Oostelijke Eilanden.

Na de aanleg van de Oranjesluizen in 1872 is de Zeeburgerdijk definitief op geen enkele manier meer een zeedijk; feitelijk was dit al niet meer het geval sinds de aanleg van de Stadsrietlanden.

ANDERE ARTIKELEN:

2016 Oproep Steun voor elkaar
2016 Teruggaan of blijven?
2016 Sociale bijdrage supermarket het Lange Mes
2016 Viering 1-jarig bestaan buurthuis Archipel op het Makassarplein
2016 Interview met Mustapha Khaddari
2016 Interview met Jan Beerenhout
2016 Interview met Ahmed Marcouch
2016 Interview met Ahmed El Mesri
2016 Ontroerend afscheid van Rob van Veelen
2016 Het verloren gaan van idealen
2016 Welkom bij de offerfeest maaltijden
2016 Luier van der Laan pleegde zelfmoord door ophanging
2016 Boeken in de Javastraat
2016 Offerfeest voor vluchtelingen en armen
2016 Nu inschrijven taalcursussen Assadaaka!
2016 Bekende Indische Buurters
2016 Uit de geschiedenis van het Ambonplein
2016 Sprokkelingen uit de geschiedenis van het Makassarplein
2011 Cameratoezicht
2009 Radicalisering
2004 Gevoelens van onveiligheid
2004 Belwinkels in de Javastraat
2001 in het ghetto ( ode aan de indische buurt)
2000 De wisselwoningen
1994 Reality-serie Bureau Balistraat
1997 Verslaafde schiet twee agenten neer
1996 Ulu Camii
1995 An Nasr Moskee
1993 De moord op Andre Hartman
1992 Nordholt doet grote hashvangst
1988 Medewerkers bezetten ontmoetingscentrum aan Javaplantsoen
1985 Buikschot
1982 Vijftien jaar cel voor B. uit de Bankastraat
1982 Horrorhuis aan de Kramatweg
1981 Anti-Fascisten tegen Amicales
1980 Enige kraakkranten
1979 Kraakgroep Indische Buurt
1979 De Buurtwinkel
1978 De pyromaan van de Soembawastraat
1978 Anarchistisch Nonnen Front
1977 Heroine
1977 Familiedrama leidt tot hamermoord
1976 Linkse actie
1975 Bordelen en sexadressen in de Indische Buurt
1974 Buikschot uit noodweer
1973 Experiment genezing
1973 Marokkaanse, Tunesische, Spaanse en Turkse buurtgenoten opgelet
1972 Het urinoir aan de Valentijnkade
1971 Leefbaarheidsproblemen van onze buurt
1970 BB - weg ermee!
1970 Auditie voor Hair in het Bavohuis
1969 Het grootste bejaardenhuis van Nederland
1967 Etage brandt uit in de Ternatestraat
1966 1966: 8 kleuterscholen, 19 lagere scholen en 10 scholen voor voortgezet onderwijs
1965 Outsiders in de Archipel
1964 Boer Koekoek in de Indische Buurt
1964 Doopsgezind Jeugdhonk in de Tweede Atjehstraat
1964 Moord in de Perlakstraat
1961 C.P.N. demonstreert tegen atoombewapening
1960 Ernstig tramongeval
1960 Ontploffing op het Ceramplein
1959 Met getrokken pistool op de Valentijnkade
1958 Boenen ter ere Gods
1958 EVC-man afgetuigd in telefooncel
1957 Een verhoord gebed in de Gorontalostraat
1955 Jaap Brandenburg spreekt in de Archipel
1954 Europese Defensie gemeenschap = fascisme
1952 Hand verloren aan de Riouwstraat
1951 Militaire oefeningen in de Indische Buurt
1950 Overtreding van het hamsterverbod
1950 Jopie en Louis Agterberg en Frantiszek Janiga
1949 Wielerronde Indische Buurt
1949 Dienstweigering aan de Gorontalostraat
1948 Koningin Juliana bezoekt de Indische Buurt
1948 Waarheidswinkel
1946 Herbegraving Jelle Posthuma
1945 Meester Padding
1945 Ontspanningsvereniging Flevo
1945 Schietpartij op de Dam
1945 Katja, beul van Vught
1944 Hongerwinter
1943 N.S.B.-ers
1943 Bommen op de Eltheto!
1942 Max Blokzijl spreekt
1942 Jeugdstorm marcheert!
1942 Zum Stehlen ausgeschickt
1941 Moord in de Javastraat
1941 Februaristaking in de Indische Buurt
1941 De Veemarkt veroverd op de Joden!
1941 W.A. actief in de Javastraat
1941 De vermoording van de Joodse Indische Buurt
1941 Ds. Tonnon
1941 De verwijdering van Joodse leerlingen van de Ambachtschool aan het Timorplein
1940 Bommen op de buurt
1940 Zwartepoorte kampioen...
1940 Inzameling voor gebombardeerd Rotterdam
1940 Oorlog in de Indische Buurt
1939 Shell Sportpark
1939 Pontificale hoogmis
1938 Het oude Zeeburg verdwijnt
1937 Jeugddag Indische Buurt
1937 Tuchteloze jeugd
1937 Razzia in de Padangstraat
1936 RK vroedvrouwen
1936 Revolutiebouw
1935 Fietsplaatjes
1935 Een tweede wijkpredikant voor de Elthetokerk
1935 De Rimboe wordt Huize Ambon
1935 Don Bosco-huis
1934 Het mastenbos aan de Insulindeweg
1934 Amsterdamsch Genootschap voor Werkverschaffing voor Onvolwaardigen
1934 Weigering Wilhelmus te zingen
1933 Het Thälmann-huis
1933 Pastoor van der Wiel
1933 Drie Duitsers
1933 Gered uit de greep van Hitler
1933 Clubgebouw Archipel
1933 Centraal Comité tegen de Radiowoeker versus Radiocentrale Broertjes
1932 Liefdesdrama in de Minahassastraat
1932 Liefdestwist?
1932 Werkloozen Strijd Comité Obistraat
1932 Agitprop vanuit de Minahassastraat
1932 Brief van een Roomsch kameraadje
1932 Samuel Verdoner, de laatste gazzen van de Indische Buurt
1931 Hersteld Luthers aan de Toministraat
1931 Rotte vis
1931 Iepen
1931 Eigenaar steenloods velt steenzetter met hamer
1931 Verkiezingsstrijd tussen C.H.U. en A.R.P.
1931 Brand in de Javastraat
1931 Optreden van Corry Vonk in het Bavohuis
1931 Het massaal spreekkoor
1930 De Nederlandse vlag misbruikt
1930 Het jonge Pieter Jellen-werk
1930 Pater Bijlhout gaat naar de Oost
1930 Joyriding
1930 Politietoezicht
1930 Gereformeerd
1930 De markt in de Javastraat
1930 Een bibliotheek voor de Indische Buurt
1930 Onhoudbare toestand bij tunnel Zeeburgerdijk
1929 Lourdes
1929 Vrijgekocht door missievriendjes
1929 Aanhouding diamantbewerker in Ombilinstraat
1929 Moord in de Gerardus Majella
1929 Venters zien geen uitweg
1929 Consultatiebureau aan de Baweanstraat
1928 Niasplein wordt Makassarplein
1928 Esperantovereniging Tagigas en l'Oriento
1928 Rechouwous-jeugd op stap
1928 Gebouw de Schakel
1928 Blind
1927 Buurtvereniging Ceram
1927 Verzuiling in het jeugdwerk
1927 Onmin in de Boetonstraat
1927 Bakkers
1927 De voorlopers van de A.H. Gerhardschool
1927 Rechercheur Kok: de eerste drugsdode in de Indische Buurt
1926 Afsluiting van de Diemerdijk
1926 Schutting
1926 Opening R.K. meisjesschool Ambonplein
1926 Het lokaal van het Leger des Heils
1926 Een wandeling door de nieuwe 'Archipelwijk'
1925 Het Zeeburgerdorp
1925 Demping van de Polderwetering
1925 Wijding
1925 Rechouwous, de Joodsche Vereeniging voor de Indische Buurt
1925 Geen man, geen cent voor het leger
1925 De rode vlag vanuit Niasstraat 61
1925 Groepsgebouw de Toorts
1925 Jan Ceton, onderwijzer aan de Bankastraat, communist
1924 Elthetokerk, bouw en opening
1924 Nieuwe straten
1924 De aanleg van de Riouwstraat
1924 Winkelweek Indische Buurt
1924 De oprichting van de Eerste Elthetoschool aan de Riouwstraat
1922 Premiewoningen voor arbeiders
1921 Een jongen, die een meisje bleek
1921 De storm
1921 Het Java-Kwartier
1921 Christelijke propaganda
1920 Een gouden swastika voor mevrouw Vrij
1920 Kinderspel in de jaren tien en twintig
1919 Moord in de Djambistraat
1918 Brand bij café Koopmans
1918 De aanleg van het Zuiderzeepark
1917 Broodoproer en revolutie
1917 Militairen maken de buurt onveilig
1917 Abortus aan de Zeeburgerdijk
1916 Zeeburgerkermis
1916 Onteigening bouwgronden
1915 Slaat den smeris dood
1914 Mene Tekel
1914 De Wild-West-Show van Texas-Tex
1914 Het noodziekenhuis aan de Zeeburgerdijk
1913 Nieuwe tramplannen
1913 Het Bavohuis
1912 Wijkgebouw Eltheto: de eerste jaren
1911 De Berlageblokken
1911 Eigen Haard bouwt Lombokstraat, Lampongstraat en Padangstraat
1911 Vereeniging voor onderwijs op Gereformeerde Grondslag
1911 Nieuw stratenplan
1911 De blindeninrichting aan de Celebesstraat
1909 De communistische Indische Buurt
1908 Jacob Pierik verdrinkt
1908 De bouwmaatschappij tot verkrijging van eigen woningen
1907 Smit springt uit het raam
1906 Stadstrand
1906 De Sabbathpaal op de Zeeburgerdijk
1905 Balistraat 48
1905 Fietsverbod
1905 Smokkelroute Zeeburgerdijk
1905 Uitslag eerste verkiezingen Indische Buurt
1905 Zweminrichting aan het Nieuwe Diep
1905 Theosofische Uitgeverszaak "Gnosis"
1903 Nieuw Muiderpoortstation
1903 Kinderlokker
1903 Moord in de Celebesstraat
1903 Derde Ambachtschool aan het Timorplein
1903 Politie in de Indische Buurt
1903 Dagpauwoog
1902 Een tramritje
1902 Arabieren
1902 Doorgang Eerste van Swindenstraat-Javastraat
1902 Relletjes in de Javastraat
1902 Illegaal caféwezen
1901 Een wandeling met Jac. P. Thijsse
1901 De wielerbaan
1900 Bierdrinkende jeugd
1900 Een nieuwe school aan de Bankastraat
1899 Snorrende kogel
1897 Floretstoot door het hoofd
1897 Bouw van de Indische Buurt
1895 De lijnbaan
1894 Halte Zeeburgerdijk
1893 Vereeniging buiten de Muiderpoort
1891 Vingertop
1890 Civiele werken rond de Zeeburgerdijk
1889 De tramomnibus
1889 Zeearend aan de Zeeburgerdijk
1887 Hotel Zeeburg
1886 Het tweede abbatoir
1886 Ergerlijk dronkemanstoneel
1882 Een dierenvriend
1881 De eerste scholen aan de Zeeburgerdijk
1881 Onzedelijke taferelen
1881 Een drankzuchtig hoekje
1880 Ringslangen
1880 Onderweg Zeeburgerdijk bestraat
1877 Een wandeling
1877 Spoorwegongeluk aan de Zeeburgerdijk
1877 Verplaatsing van de Veemarkt
1876 Gemeente Nieuwer-Amstel, Gemeente Diemen, Gemeente Amsterdam
1862 De Zeeburgerdijk als vuilnisbelt
1854 Driedubbele moord aan de Ringdijk
1844 Revolutionair aan de Oetewaelerweg
1804 Harddraverij
1761 De proef van de cole ANTIPIRIQUE
1756 Runderpest in Zeeburg
1744 Buitenplaats te huur aan de Hogendyk
1739 Een vondeling aan de Hogedijk
1733 Paalworm
1733 Oude Geele Vliegende Haerige Windhond
1714 Opening Joodse begraafplaats
1681 Verslibbing
1663 Herberg Zeeburg
1651 De Zeeburgerdijk breekt door
1647 Herberg 't Vosje
1631 Watermolen en gemaal
1563 Mijlpaal
1328 Outersdorp
1307 Zeeburgerdijk was Sint Anthonisdijk

 

Advertenties